Het model Fetraf staat dan ook voor een nieuw syndicalisme, waarbij de boeren het heft in eigen handen nemen. Ze openen samen het venster op een andere toekomst. Dat ‘nieuwe’ blijkt uit zo’n congres en in de voorbereiding ervan. Democratie is er gelukkig geen loos woord. Dat in duidelijke tegenstelling tot de officiële vakbonden, die corporatistisch in het lijntje van de overheid lopen. Dat was vooral voor de Militaire Dictatuur (1964-1985) bijzonder interessant.

Koe nr. 80 heeft een probleem

Opvallende voorstellen in de strategie voor Fetraf zijn: de verdere uitbouw van het systeem Fetraf (een nieuw democratisch syndicalisme zowel op plaatselijk, regionaal als nationaal vlak); diversificatie; agroecologie; uitbouw van socio-economische alternatieven; verdere versterking van de participatie van jongeren en vrouwen; verdere uitbouw van vorming en van internationale samenwerking; het belang van mística (spiritualiteit), zowel in het eigen leven als in het samen opkomen voor een andere landbouwrealiteit. 

Als inzet voor de debatten van de tweede dag wordt ’s morgens de nieuwe film van Dirk Barrez voorgesteld. ‘Koe nr. 80 heeft een probleem. Familiale landbouw en de agroindustrie.’ Dit filmproduct spruit voort uit een uniek internationaal samenwerkingsverband tussen Europese NGO’s. Voor België zijn dat: Vredeseilanden, Wervel, Oxfam-Solidariteit en CSA. Voor Frankrijk: RAD; voor Groot-Brittannië: ACORD; op Europees vlak: CPE (Confédération Paysanne Européenne). Het sterke van de film is dat niet alleen het internationale probleem wordt aangekaart, maar dat door alles heen de solidariteit tussen boeren uit Brazilië, Europa en Afrika duidelijk blijkt.

Er worden nu 200 DVD’s in Brazilië verspreid voor plaatselijke vormingsprocessen. De film wordt verder in Europa verspreid in diverse talen: Engels, Nederlands, Frans, Spaans, Portugees. In heel wat regio’s van Brazilië spoort de DVD samen met het vertaalde sojaboek van Wervel.

Melk

Terwijl de stemgerechtigde boerenleiders ’s namiddags de resoluties bediscussiëren, bezoekt de internationale delegatie diverse bedrijven i.v.m. enkele typische producties voor Paraná: melk, soja, kippen, agroforestry. Tussendoor wordt ook het sterk opkomende fenomeen van de energiegewassen doorgesproken, met vooral de kansen en gevaren voor de Braziliaanse boeren. In dit stuk ga ik alleen even in op ‘melk en kippen’. Het melkverhaal hoort onder de categorie ‘alternatieven’. De kippenhistorie kan moeilijk een creatief alternatief genoemd worden.

We bezoeken een biologisch bedrijf met melkverwerking. Oorspronkelijk was het een samenwerkingsverband van vijf gezinnen. Drie gingen uiteindelijk verder in de agroecologie. De twee andere gezinnen kozen voor de vertrouwde weg van voorheen. De Braziliaanse melkproductie is dan ook op een belangrijk kruispunt gekomen. Tot 15 jaar geleden werd er 14 miljard liter melk geproduceerd. Tot voor kort moesten er veel zuivelproducten ingevoerd worden, wat dan ook duchtig gebeurde, o.a. vanuit de Europese Unie. Momenteel wordt er 25 miljard liter geproduceerd, waarvan 6 miljard liter in Zuid-Brazilië. Sinds 2004 is er zowel export (ongeveer 2 %, maar groeiend), als import. Het is alvast voor Fetraf niet de bedoeling om per sé met deze melk de wereldmarkt op te gaan, maar de nationale tendens is wel die van verdere groei. Het is ongeveer het enige product dat voor velen een vast inkomen garandeert, want de melkprijs is voorlopig goed. Blijkt bijvoorbeeld dat de voorbije jaren van grote droogte meer boeren melk gingen produceren. En ’t ja, quota zijn in Brazilië onbekend.

Een geanimeerd debat ontspint zich dan ook tussen de aanwezige boeren, vertegenwoordigers van de Federale overheid en Braziliaanse NGO’s. De vraag is o.a. of de regering er zal in slagen om de grote inkomensongelijkheid in Brazilië bij te sturen, zodat meer mensen koopkracht krijgen om zuivelproducten te kopen. Ook de sociale programma’s zoals ‘Fome Zero’, met directe opkoop van zuivel bij de gezinsboeren  kunnen soelaas brengen. Die opkoop en verdeling van diverse producten wordt per gemeente geregeld. Vier jaar geleden was de gemiddelde zuivelconsumptie in Brazilië 130 liter. Anno 2007 is dat 137 liter. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat iedere mens over 180 liter zou moeten kunnen beschikken. Als je bedenkt dat er in Brazilië 180 miljoen monden zijn, dan zijn er nog mogelijkheden te over om een melkpoedervloed richting wereldmarkt te voorkomen. Over het algemeen zijn de Brazilianen trouwens meer met dierenwelzijn en alternatieven bezig dan wel de boeren in Europa. Zo neemt hier de homeopatische behandeling van vee sterk toe (1). De algemene gezondheid van de dieren is veel beter. Ze hebben vooral weinig uierontsteking (mastitis), de melk heeft een lager celgehalte en de koeien hebben minder last van parasieten. Op dat terrein van diergeneeskunde heb ik in Europa nog niet zoveel zien bewegen. Homeopathie sluit in Brazilië sterk aan bij de herwaardering van de volksgeneeskunde. Het betreft zowel planten, dieren als mensen. Anno 2001 was er een internationaal congres met deelnemers uit alle regio’s.

Coöperatief werken

De laatste jaren is de varkenshouderij vooral in handen gekomen van grote bedrijven. Het werd alsmaar moeilijker voor kleine familiale boeren om in de afvallingskoers naar grotere bedrijven nog varkens te houden. Hetzelfde gebeurde met maïs, die deels als veevoer voor de varkens diende. Concurreren tegen grote bedrijven met soja en maïs werd alsmaar moeilijker. Deze evolutie deed de laatste jaren heel wat boeren uitwijken naar melkvee. De grote melkveehouderijen, op basis van silo en veevoer, kregen het moeilijk door de hoogte van de dollar. De gezinslandbouw zag een kans om meer melk te gaan produceren, op basis van gras. Om te voorkomen wat gebeurde met de varkenshouderijen organiseren vele boeren zich nu in melkcoöperatieven. Voor Paraná is dat Sisclaf, voor Rio Grande do Sul Coorlac en voor Santa Catarina Ascooper. Samen vormen ze het ‘Fórum Sul do Leite/Zuidelijk melkforum’. Ascooper in Santa Catarina groepeert 14 coöperatieven, met 2748 geassocieerde boeren. Anno 2006 produceerden ze samen 34 miljoen liter melk. Omdat ze zich in coöperatieven sterk maken, kan een goede prijs bedongen worden. Anno 2007 organiseert Ascooper de eerste ‘Markt van aangepaste technologie voor de melkveehouderij in de gezinslandbouw’. Weer is er op deze markt aandacht voor homeopathie, melk op basis van gras, gezondheid van de dieren, aangepaste technieken, melkkwaliteit.

Kippen

Zowel de streek rond Francisco Beltrão in Paraná, als Chapecó in Santa Catarina zijn belangrijke productiegebieden voor gevogelte. Buiten de scharrelkippen (‘galinhas caipiras’) die nog op elke boerderij rondlopen, zitten bijna alle kippen of kalkoenen (én hun kwekers) bij enkele multinationale bedrijven onder contract. We hebben een interessante namiddag bij zo’n boerenfamilie. Naast melk en wat akkerbouw hebben ze een grote schuur met kippen voor Sadia staan. Aan het hoofd van de grote integratoren staat dan ook Sadia. Verder: Perdigão, Seara (in 1998 opgekocht door Bunge en in 2006 doorverkocht aan Cargill), Frangosul (opgekocht door het Franse Doux), Avipal en Diplomata. Samen hebben deze zes bedrijven 43,85 % van de productie en 75,89 % van de export in handen.

Mag ik doorgaan met nóg enkele getallen, die ik deze namiddag oppikte?

Sinds 1961 is de vleesproductie wereldwijd met 271 % gestegen; gevogelte met 805 %.  De internationale vleeshandel is tussen 1986 en 2004 gestegen met 241 %; 550 % voor gevogelte.

De kostprijs in Brazilië is beduidend goedkoper dan in Europa: 0,54 euro per kilo ‘kiponderdelen’ i.p.v. 0,76 euro in Duitsland. Daar bovenop komt dat voor onverwerkte kip 25 % heffing aan de Europese grens wordt geheven en voor verwerkte kip 8 %. De gevolgen doen zich raden: Braziliaanse kipstukken staan te drummen aan onze grenzen, meestal gepekeld in zout.

Sinds 1996 zitten we in Europa met het fenomeen dat de Europese consument, evenals de Amerikaanse, vooral kippenborsten koopt. Dat komt de industrie goed uit, want sinds 1995 begonnen  de nieuwe WTO-regels te gelden. Oók en vooral in Afrika. Sinds 1996 worden grote delen van Afrika overspoeld met kippenbillen en -poten, niet alleen uit Europa, maar met vooral kippenvlees vanuit Brazilië. Alweer kampioen Sadia op kop. De vertegenwoordiger uit Senegal kon bevestigen hoe rampzalig dit uitpakt voor het inkomen van miljoenen Afrikaanse gezinnen. De kip was voorheen vooral het werk van de vrouwen en

onmisbaar voor feestmaaltijden. Op deze feesten worden nu toch de ingevroren kippenbillen gekocht, terwijl de plaatselijke economieën instorten.

Als uitsmijter: wereldwijd worden kuikens en moederkippen voor 80 % nog vanuit twee  multinationale bedrijven aangeleverd: eentje uit de VS en een tweede opereert vanuit Duitsland. Zo zou de helft van de cargo’s van Lufthansa voor kuikens en bevruchte eieren zijn! Ook vanuit Zaventem worden miljoenen kuikens en eieren richting Afrika versast.

Beste mensen van EVA en GAIA (2) , hoe en wanneer gaan we deze kippen bevrijden? En wanneer de boeren? Wanneer de consumenten?