Brazilië is het land van de grote ongelijkheid. Op het eerste gezicht zou je kunnen zeggen dat ze op het strand, in hun deftige naaktheid, allemaal gelijk zijn. Brazilianen houden dan ook enorm van het strand. Gostam da praia.

Na drie dagen intens werken met Terra Solidária is het tijd voor ontspanning. En daar kennen Brazilianen wat van!We zitten op meer dan 500 kilometer van de oceaan. Geen nood. Op 80 km. van Francisco Beltrão werd er een kunstmatig strand aangelegd. Bij een stuwmeer in Nova Prata do Iguaçu: Het nieuwe zilver van Iguaçu. In een propvol busje met joelende collega’s scheuren we door het landschap. Na de mooie theorieën van de voorbije dagen over leefmilieu komt de praktijk van de ontspanning.

We rijden het terrein op en worden verwelkomd door 13 ‘eenheden’: dakjes met een tafel, een afwastafel en de onafscheidelijke churrasco. Blijkbaar hoort dit bij het zondagritueel. Je huurt een huisje af, je viert het samenzijn met een rijkelijke vleesmaaltijd en als iedereen voldaan is, ga je naar het strand. Het water in.

Wíj komen samen in een grotere ruimte, bij een café. We verlustigen ons in bier en vlees.Het is echt gezellig en ik voel me volledig opgenomen en geaccepteerd door de groep. Toch blijft het in mijn hoofd bonken om wat ik zie. Is het een afwijking? Een ziekte? Ik kan er niet aan doen.

Wat houdt me al geruime tijd bezig? “Naar waar gaat het weggekieperde vlees? Gaat het naar de honden? Naar de varkens en de kippen? Of wordt het gewoon in de vuilbak gekapt, in de hoop dat de urubu’s er nog iets aan hebben?”(1)

Vandaag worden de resten alleszins gewoon bij het afval gekapt. En ik vrees dat het in de Braziliaanse restaurants gelijkaardig aan toe gaat. In hotels. In ziekenhuizen. In gezinnen. Het gaat door mijn ziel: zoveel bos, zoveel savanne, zoveel water, zoveel erosie, zoveel methaanuitstoot van runderen, zoveel opwarming van de aarde (2) verdwijnen in de vuilbak. Zonder bij na te denken. Hoe moet ik dit ooit subtiel, maar oprecht, thematiseren. Zonder verwijten maken. Tenslotte is in Europa ook bijna 50 % van een rund ‘afval’. Omwille van de angst voor de gekke koeienziekte. Waar maak ik mij als pretentieuze Europeaan wel druk over?!

De voorbije dagen waren we intens bezig met de nieuwe vorming ‘Agricultura Familiar, maatschappij en leefmilieu’. Een sterk werkdocument werd samen gesteld voor de 20 groepen van telkens 30 deelnemers, die de volgende maanden cursus volgen. De jongeren met hun ‘Consórcio da juventude’ hebben een gelijkaardig programma in 22 groepen. De vrouwenwerking ‘Projeto Mulher’ ontwikkelt in haar 22 groepen, van eveneens telkens 30 vrouwen, haar dynamiek. Er staat dus heel wat, gelijktijdig, op verschillende fronten te gebeuren. Vele goede en concrete voorbeelden van overconsumptie en een te grote ecologische voetafdruk worden in de diverse uitgaven weergegeven. De immense ontbossing in het eigen land en de opmars van de exportlandbouw worden aangeklaagd.

Allemaal heel interessant en voor mij als buitenstaander erg leerrijk, maar dé grote blinde vlek is toch wel de hoge vleesconsumptie. De exponentieel groeiende vleesconsumptie, op wereldvlak. Nergens komt dit drama in beeld. Maar hoe kan het anders, als je land de number one is in export van vlees naar de wereldmarkt? Hoe kan het anders, als je in een evidente vleesvreetcultuur wordt opgevoed en in een ontspanningsoord wordt verwelkomd door 13 churrascarias?

Ik neem een duik en wandel wat op het immense terrein in een mooi natuurgebied. Brazilianen houden niet meteen van stilte, ook al zitten ze in de natuur. Tal van auto’s staan met hun koffer open. Een ware discobar. Decibels die je niet voor mogelijk houdt!(3)

In mijn nostalgie zie ik ook hier en daar een lamp van de straatverlichting branden. In het felle zonlicht. Zoals in heel Brazilië. Bijna in elke straat, van Noord tot Zuid, zie ik steeds opnieuw minstens één lamp branden. Waarom? Alweer die waaromvraag? Als symbool dat we in een land van melk en honing leven? Of juist als flitsende wachter overdag om waakzaam te blijven? Of is het gewoon een technisch probleempje van een elektronisch oog dat niet goed werkt en het licht laat branden? Maar waarom dan in élke straat in héél Brazilië?! Als een kind dat voor het eerst eigenaardige dingen ziet, blijf ik maar vragen stellen.

Ik vraag me af of dit detail ooit door een Braziliaan is opgemerkt.
Misschien zien zij ook wel allerlei irrationele zaken in Europa. Details die voor ons Europeanen onzichtbaar, maar wel reëel zijn.

Zou voor deze evidenties in ons beider zwemwater een uitwisseling met vissen van elders zin kunnen hebben?Laat mij dan maar zo’n vis zijn, die af en toe naar de overkant zwemt. Vissen kunnen van elkaars eigenaardigheden leren.

Luc Vankrunkelsven,
Nova Prata do Igauçu, 10 december 2006.

(1) ‘Urubu en kokmeeuw’ in: ‘Brazilië: spiegel van Europa? Op zoek naar eigen spirituele bronnen.’ Dabar/Luyten, Heeswijk, 2000.

(2) Methaangas is 23 keer sterker voor het opwarmingsproces van de aarde dan de veelbesproken C02, waar nu in het kader van het Kyotoprotocol zoveel maatregelen rond genomen worden. De FAO trok eind november 2006 nog de alarmklok en schijnt een Duitse studie in deze kwestie te bevestigen.Volgens de ‘Schutz der Erdatmosphäre’ van de Duitse Bondsdag (Bonn, 1995) komt 8,5 % van de klimaatbelasting voor rekening van het vee. De 1,3 miljard runderen gebruiken namelijk niet alleen 600 miljoen ton veevoer, maar het methaangas dat uit hun magen ontsnapt, heeft per koe het broeikaseffect van een gemiddelde personenauto. Methaangas zou namelijk 23 keer meer vervuilend zijn dan CO2. Voor de situatie in Australië, de derde grootste producent van rundvlees, is de situatie alleszins alarmerend. Jared Diamond, Amerikaans auteur van de bestsellers als ‘Armas, Germes e Aço’ en thans ‘Colapso – Como Sociedades Escolhem Falhar ou Ser Bem-sucedidas’, stelt dat in Australië van de 19,2 % die de landbouw daar aan gasuitstoot heeft, het merendeel van het rundvee komt. Voor ‘maar’ 14,4 % van de opwarmingsgassen zijn de Australische auto’s verantwoordelijk. Wie durft de berekening maken voor de grootste commerciële rundveestapels ter wereld, namelijk voor Brazilië? Zie ook de slottekst van de uitwisseling Fetraf-Wervel ‘WTO en voedselstromen Brazilië-Europa’, maart 2005.