Wereldbank als Messias

Santa Cruz is het rijkere deel van Bolivia, dat zijn autonomie opeist. Losser van het armere deel van Bolivia. Waar hebben we dat nog gehoord? Het straatbeeld komt dan ook weinig ‘indiaans’ over. Tenzij, tenzij. Als je goed toekijkt, zie je ze wel: Bolivianas in typische klederdracht uit de hoogvlaktes, terwijl ze het hier in de hitte van de laagvlakte moeten zien uit te houden. In de jaren ’80 van de 20ste eeuw werden ze door de militaire dictatuur uitgenodigd om het vlakke gebied achter Santa Cruz te koloniseren. Ze kregen allen 50 hectare toegewezen. Doelstelling: als de bliksem ontbossen en handenarbeid leveren voor de suikerplantages. In vergelijking met Brazilië stelt het niet veel voor (300 suikerfabrieken tegenover 5 Boliviaanse), maar toch.

Vijftig hectaren is – naar Vlaamse normen – niet niks om te bewerken, maar als er voldoende kinderen komen, dan kunnen ze best tewerk gesteld worden in het kappen van suikerriet. Het is onthutsend om zien hoe Messias Wereldbank i.s.m. de militaire dictaturen in diverse landen gelijkaardige projecten opzette. Messias? Ja, als je de teksten van de jaren ’50-60 er op na leest, dan is het vanuit een Messiaanse zending dat ‘redding’ en ontwikkeling in ‘onderontwikkelde’ landen gebracht werd. Nieuwe vormen van kolonialisering, investeringskansen en afzet voor Amerikaanse bedrijven, onder het mom van (eindelijk!) ‘ontwikkeling’. Voorwaar een ‘redding’, na de Economische Werelddepressie van de jaren ’30.

In Brazilië was het de tijd van de grote ontsluiting van het Centrum-Westen van Brazilië. Zo werden in 1981 landlozen vanuit Rio Grande do Sul naar Mato Grosso gelokt met het vooruitzicht een lote van 200 hectare te kunnen ontginnen. De meesten hielden het niet vol, verkochten hun grond of hun stuk werd gewoon opgeslokt door de groten. Met dank voor de gratis ontbossing. Sommige van deze landloze gezinnen zijn nu, 25 jaar later, grote boeren met soms 1500 hectare soja en meer. De kleinen dienden voor de ontsluiting van het gebied, opdat de weldaden van de Groene Revolutie ook dààr geopenbaard zouden kunnen worden. En of dat gelukt is?! Blairo Maggi, grootste soja’boer’ ter wereld en huidig gouverneur van Mato Grosso, is er het autoritaire bewijs van. Hij is nu Redder van het ontboste ‘Grote Bos’, Mato Grosso.

De Redder en zijn vele redders

Maar goed, we zijn hier in Bolivia met vertegenwoordigers van boerenorganisaties uit Argentinië, Paraguay, Uruguay, Brazilië en Bolivia. Een internationaal seminarie over soja bij kleine boeren. De Argentijn moet al beginnen met te erkennen dat er in Argentinië helemààl geen kleine boeren met soja zijn. Het zijn allen fazendeiros. Hetzelfde verschijnsel voltrekt zich momenteel in deelstaat Maranhão, Noord-Brazilië. De Cerrado en zijn bewoners (caboclos) worden er platgewalst door wat zij de ‘Gauchos’ noemen. Inderdaad, het zijn de sojazendelingen uit het Zuiden, die sinds de jaren ’80 in hun prachtige gebied neerstrijken en heel de samenleving ontwrichten. Vermomd als redders met handenvol ontwikkeling.

De camponeses en de gezinslandbouw hebben er geen soja, maar worden opgejaagd door de sojadictaten. In Zuid-Brazilië zit soja nog wel degelijk in het teeltrotatiesysteem van de Agricultura Familiar, al vielen ook daar in de jaren ’80 honderdduizenden slachtoffers. Geruïneerd trokken de ex-boeren naar de favela’s of ze vluchtten hoger op naar Rondônia en naar andere deelstaten. Op zoek naar geluk, ontbossing, grond en soja. Naar redding.

De genodigden van de jaren ’80 in Bolivia hebben in Santa Cruz niet alleen ijverig ontbost. Ze zijn inderdaad op de suikerplantages gaan werken, maar ze zijn gaandeweg ook soja gaan inzaaien op hun eigen stuk grond. Daarom speelt ons seminarie zich op twee plaatsen af: een eerste dag in het binnenland, in San Pedro. De volgende dagen in Santa Cruz zelf.

We rijden met een minibusje door de immense vlakte. Interessant om mee te maken is dat het asfalt stopt, als de grote suikerriet- en de sojavlaktes stoppen. Nadien wordt het een rodeo door slijk en zand. Aan de kant zien we typische houten huisjes van de ‘colonos-indios’. Het verwondert me dat hun huizen uit dik, massief hardhout zijn gemaakt. Het doet me denken aan het Poolse dorp in Curitiba: de soliede huizen van de eerste immigranten in de 19e eeuw. Schijn bedriegt. Deze huizen zijn zeker geen traditioneel verschijnsel, maar gewoon een getuige van wat hier in de jaren ’80 gebeurd is, namelijk het tropisch regenwoud neerleggen. De huizen in de toekomst zullen er zeker anders uitzien, gewoon omdat het hout niet meer te vinden is. Met dank aan de Wereldbank. Ondertussen rijden we door een bos van reclamepanelen, juichkreten vanwege de chemische toeleveringsindustrie. Ook van octopus Cargill en van andere geile sojaopkopers. Blijkbaar kunnen de boeren hier voorlopig nog telen zonder kunstmeststoffen, wat hen financiële ruimte geeft om nóg meer pesticiden te gebruiken. Dat heeft de industrie goed begrepen. Nooit gezien hoe ongegêneerd ze zichzelf hier aanprijzen. Het is even een verademing als we tussen het chemische platenbos ook een plakkaat van Probioma opmerken. Deze keer gaat het om zeldzame informatie over biologische ziektebestrijding. Probioma (1), organisator van dit internationaal seminarie, weet dat het tegen de bierkaai vechten is, maar ze houden dapper vol.

De redding komt uit het volk dat zich organiseert

In San Pedro komen we terecht in een sympathieke gemeenschap. Bijna iedereen is van inheemse huidskleur. Het zijn zij die in de jaren ’80 naar deze vlakte afzakten en het zijn ook zij, die nu bepalen dat President Evo Morales in Santa Cruz toch nog een machtsbasis heeft van 30 %. Het zijn duidelijk niet de Brazilianen die hier voor de cocaboer Evo zouden stemmen.. De Brazilianen zijn niet zo graag gezien, want ze kwamen hier in bosjes de vruchtbare grond met grote vlaktes monocultuur bezetten. Soja wel te verstaan. Zoals in Paraguay. Een vertegenwoordiger van Paraguay stelt: “We moeten over de grenzen heen samenwerken in onze strategie om de natuur en de Agricultura Familiar te beschermen. Als in Paraguay de grond nu 1500 dollar/hectare kost, 1000 dollar/hectare in Paraná en 500 dollar/hectare in Bolivia, dan is het duidelijk waar het geld naartoe trekt.” En dus ook dat dit perverse sojamodel in Bolivia nog meer doorbreekt. Wat we niet willen.

De volgende dagen zijn we samen om uit te zoeken welke strategie we kunnen opzetten om de eigenheid van de gezinslandbouw te versterken. Bijvoorbeeld: wat moet onze houding zijn t.o.v. de ‘Round Table on Responsible Soy’ (RTRS)? Een arrogante Zwitser komt de plannen van de RTRS uiteenzetten. Het gekke is dat hij me in heel zijn doen en laten doet denken aan Messias Blairo Maggi. Niet meteen dus een companeiro om een ander model mee op te zetten. Probleem is wel dat die Zwitsers er veel geld tegenaan gooien om hun Ronde Tafel met grootgrondbezitters, soja- en andere industrieën door te drukken. Een zogenaamde Ronde Tafel. Een ontwikkelingstafel? De Wereldbank achterna?

De dagen eindigen spannend. Tijdens ons verblijf keurde de senaat onverwacht de landhervorming goed. Uiteraard staan Santa Cruz en de grootgrondbezitters op hun achterste poten. Na de gedeeltelijke nationalisering van de petroleumsector, moeten de Brazilianen deze keer niet zoveel vrezen. Petrobrás, hun nationale petroleumtrots, werd wat ingebonden. De sojavlaktes van de Braziliaanse inwijkelingen worden als ‘productief’ beschouwd en zullen niet meteen onteigend worden.

Als we richting luchthaven willen, is gans de stad gebarricadeerd. Nationale staking.

Benieuwd hoe dit gaat aflopen. Zal er ooit een herverdeling komen?

Luc Vankrunkelsven,
Santa Cruz, 30 november 2006.