Deze dag staat in het teken van het ‘vlees’.

Chapecó = vleesstad, maar ook ‘Hoofdstad van de agroindustrie’ en ‘Hoofdstad van de agricultura familiar’. Evident dat dit een constant dispuut om ruimte en erkenning is. De groten van de agroindustrie - Sadia, Perdigão, Aurora- dié hebben hun erkenning op straten en pleinen. Ze hebben hun tijdschriften, hun reclamespots op TV. Hun koelwagens. Hun slachthuizen. Hun mannetjes in de diverse overheden die het land rijk is. Ze hebben de wind van de liberaliseringsideologie van keizer Wereldhandelsorganisatie WTO in de rug. Ze willen met hun kippen- en varkensvlees Europees vlees van de wereldmarkt duwen. Protest natuurlijk vanuit de Europese Unie. Een chronische spanning EU-Mercosul, zoals je hier in Chapecó een constante spanning voelt tussen twee landbouwmodellen.

De Agricultura Familiar komt de laatste jaren ook sterk op voor haar eigenheid, in organisatie en in zichtbaarheid. Fetraf-Sul/Cut heeft haar hoofdzetel in Chapecó. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat ik in 2002 de toenmalige burgemeester Chapecó hoorde uitroepen tot ‘Hoofdstad van de Agricultura Familiar’. De agroindustrie stond daar waarschijnlijk eerst wat om te lachen. Vermoedelijk wordt dat stilaan een venijnig knarsetanden, want zij riepen Chapecó informeel uit tot hùn hoofdstad.

Dubbelzinnige ‘Hoofdstad’

Wat houdt dat in, zo’n titel ‘Hoofdstad van de Agricultura Familiar’?

Als ik van het Fetrafappartement naar het kantoor wandel, passeer ik de autobusterminal. De bussen stoppen er, spuwen mensen uit  en halen nieuw volk op. De naamplaatjes, die de richtingen aangeven, spreken boekdelen: zes keer staat er Sadia en drie keer Aurora. Voor de velen dus die in deze slachthuizen en verwerkingsfabrieken werken. Er zal nog heel wat vlees in de kuip belanden, eer een agroindústria familiar als die van de ‘Grupo Bergamin’ (zónder vlees) een busplakkaatje krijgt. Zulke initiatieven op het platteland zijn nieuw, maar met het openbaar vervoer meestal ook onbereikbaar. Een bus naar Sadia is logischer, zoals de metro in Anderlecht-Brussel eindelijk werd doorgetrokken tot aan de nieuwe supermarkt van Ikea. Niet voor de grote St. Niklaasschool, die er al jaren om vroeg.

Ik kom op het kantoor aan: een enthousiaste telefoon van een Marly Winckler. Ze coördineert de vegetariërs in Brazilië. Volgens Marly gaat het om een sterk groeiende beweging. Ze woont en werkt op het idyllische eiland en de hoofdstad van deelstaat Santa Catarina : Florianópolis. Ze is afkomstig uit, jawel uit Chapecó. Haar familie woont er nog, maar ze komt er niet meer graag, in die vleesstad. Tussen de vele slachthuizen. Tobias Leenaert van EVA (Ethisch Vegetarisch Alternatief) VZW (2) bracht haar op de hoogte over mijn boek(3). De vrouw is heel enthousiast over het verschijnen van zo’n sojaboek in het Portugees. Ze willen er met hun beweging mee bekendheid aan geven. Een heel gesprek ontwikkelt zich. Soja is volgens haar in het dieet van vegetariërs belangrijk geworden, omdat de Amerikanen hiermee begonnen. Het hoeft helemaal niet dat er zoveel soja gebruikt wordt in een vegetarische levenswijze. Los daarvan of het nu, deels opgedrongen is vanuit de VS, of dat het eerder vanuit de Oosterse keuken komt, ook voor de vegetariër is het belangrijk om te weten wat er gebeurt met het Amazonegebied, hoe de grootschalige sojaproductie sociaal en ecologisch uitpakt, dat meer dan 70 % van alle soja in veevoeder terecht komt. Dat neemt niet weg dat soja voor menselijke consumptie een interessante piste kan zijn (4).

Vegetariër  anno 2056?

Vlees en vleesvreterij. Om wanhopig van te worden. En toch… dezelfde dag komt hier een mail binnen over een studie in de New Scientist (5). Op vraag van het tijdschrift hebben 40 vooraanstaande wetenschappers voorspellingen gedaan over wat in 2056 heel gewoon zou zijn. Wat lees ik?: “De onderzoekers voorspellen dat we over vijftig jaar allemaal vegetariërs zullen worden, omdat we de gedachten en emoties van dieren kunnen doorgronden.”

Ik wil het nog zien gebeuren, maar het geeft wel een sprankeltje hoop om te overleven in deze Vleesvreetstad. Zelf ben ik geen vegetariër, maar met collectief vlees minderen lossen we al heel wat problemen op, die ons momenteel mondiaal bedreigen. Daar gaat het sojaboek over. Dat gaat dan uiteraard om andere argumenten dan om de emoties van de dieren, alhoewel hier op kantoor Ivo Dickmann me juist aanspreekt over een aangrijpende Braziliaanse DVD. Ook hij handelt over de emoties van de dieren, vlak voor ze geslacht worden. Interessant dat Ivo als carnivoor hier midden in Vleesland over begint. Hij is oprecht geraakt door de film en wil  absoluut dat ik hem bekijk.

’s Avonds gaan we met een groep van Fetraf eten. Er is één visschotel. Blijkbaar zijn ze het niet gewoon dat die besteld wordt, want ik word veel later bediend dan de anderen. Het gaat om tilápia, een vis die waarschijnlijk voor 90 % is opgegroeid in en gevoed met varkensmest. Althans, als we het verhaal moeten geloven dat we met de Werveldelegatie anno 2005 in Concórdia kregen. De visstukjes gaan als hapjes rond. Ieder geniet ervan.

We gaan afrekenen aan de kassa. Er liggen wel tien tijdschriften vanuit de machtige agroindustriehoek: Revista nacional da Carne (Nationaal tijdschrift van het Vlees), Agromais (Meer Agro; meer van hetzelfde dus), Sabores do Sul (Smaken van het Zuiden), en zoveel meer smakelijks. Tevergeefs zoek ik een tijdschrift van de Agricultura Familiar en van de Vegetariërs.

Er is duidelijk nog veel werk in Vleesland. Er is echt moéd voor nodig om in deze context vegetariër te worden.

Zouden de 40 wetenschappers het over een andere planeet hebben?

Luc Vankrunkelsven,

Chapecó, 21 november 2006.

(1)   www.vegetarianismo.com.br; www.svb.org.br;  www.ivu.org

(2)   www.vegetarisme.be

(3)   ‘Kruisende schepen in de nacht. Soja over de oceaan.’, Dabar-Wervel, 2005. In het Portugees: ‘Navios que se cruzam na calada da noite. Soja sobre o oceano.’, Editora Gráfica Popular Cefúria, 2006 – www.cefuria.org.br

(4)   Noëmi Weis in Foz do Iguassu is sterk bezig met sojaproducten voor kinderen op school. Ze bereikt dagelijks 35.000 kinderen en zo onrechtstreeks ook hun gezinnen. Meer hierover in bovenstaand sojaboek. Lucie Morren van Soynica in Nicaragua probeert al jaren via vrouwengroepen soja in het Nicaraguaanse dieet te integreren. Zie: www.soynica.org.ni ; soynica@ibw.com.ni

(5)   http://www.newscientist.com/channel/opinion/science-forecasts/dn10580