N.a.v. ’15 jaar Wervel’ komen heel wat interviewers over de vloer: van weekblad Knack, over Boer & Tuinder van de Boerenbond tot Milieurama van Bond Beter Leefmilieu. Wervel organiseert ook met ‘Ieder voor Allen’ van de Boerenbond enkele debatavonden in Oudenaarde. Op de vooravond van mijn vertrek naar Brazilië, 12 oktober, is de inzet: GGO’s en honger in de wereld. In november handelt het debat over WTO en landbouwmodellen.

Er is een goede opkomst en de avond begint met een nieuwe DVD van Trias in Paraná. Daarna ontwikkelt zich een boeiend debat, waarin de voorzitter van Wervel, Louis De Bruyn, toch wel even uitspringt. Regelmatig heeft hij de zaal mee, als hij fundamentele vragen stelt bij het opdringen en binnendringen van Genetische Manipulatie in onze leefwereld. Het doet me terugdenken aan onze ontmoeting van vorige week met een bekende Nederlander. We hadden het over betrokkenheid in het lesgeven, in de journalistiek, in de politiek, in instituties allerlei. Zijn baas wierp hem regelmatig voor de voeten: “Je bent een goed wetenschapper, maar je bent zo betrókken!” Antwoord aan de diepgelovige baas: “Wat doe jij dan ’s zondags in de kerk?” Antwoord: “Zondag is zondag en maandag is maandag. Dat heeft niets met elkaar te maken.” Is dit complete schizofrenie? En is de ultieme boodschap dan dat je in de wetenschap, in de journalistiek, in de politiek, in de kerken ‘neutraal’, ‘onbewogen’ en ‘onverschillig’ moet zijn?

Het is prima dat Louis nuchtere zakelijkheid koppelt aan betrokkenheid. De emotie van heilige verontwaardiging kan gaandeweg in evenwicht komen met het brengen van naakte feiten. Zo ontstond trouwens Wervel: vanuit een verontwaardiging om wat misloopt in de landbouwwereld en vanuit een colère omwille van die alomtegenwoordige schizofrenie. Als directeur van het bezinningscentrum in Averbode had ik nu nét de gewoonte om de weekends te eindigen met: “Beste mensen, morgen is het maandag! Gaan we er iets mee doen? Of is dit bezinningsweekend, is deze abdij een vluchtheuvel op zondag, buiten de realiteit van maandag?” Vanuit deze shock ontstonden soms initiatieven. Wervel is er een van.

Het gaat goed met Wervel, als het betrokkenheid en emotie koppelt aan een nuchtere kijk op de feiten.

Het gaat slecht met Wervel, als we met zijn allen een stelletje techneuten worden of alleen maar op emoties drijven.

Op de bewuste avond hebben Kristof Volkaert van ‘Ieder voor Allen’ en Professor Rony Swennen van K.U.Leuven ieder hun opgemerkte inbreng. Kristof Volkaert blijkt i.v.m. GGO’s en visie op landbouw dichtbij het gedachtegoed van Wervel te staan.Van Rony Swennen blijft bij mij vooral zijn reactie op ‘contaminatie’ nazinderen. Het vanuit de EU opgedrongen debat gaat in Vlaanderen momenteel vooral over ‘co-existentie’: hoe ervoor zorgen dat conventionele landbouw, biolandbouw en GGO-landbouw naast elkaar kunnen bestaan? Is het in de stadsstaat Vlaanderen überhäupt mogelijk om deze drie vormen van landbouw naast elkaar te hebben, zonder dat de gemanipuleerde landbouw de andere vormen contamineert? Denk maar aan koolzaad dat tot kilometers verder aan kruisbestuiving doet.

Vanuit de zaal rijst de vraag op: “Is het in Brazilië nog mogelijk om GGO-soja van conventionele en van biosoja te (onder)scheiden? Hoe zit het in Paraná met contaminatie?”

Mijn geheugen laat Rony Swennen zeggen: “Ik heb het altijd wat moeilijk met die vraag over contaminatie. Soja is een inheems gewas in China en daar al eeuwenlang een belangrijk gewas. Deze plant zomaar en massaal in een ander continent invoeren, is op de zich dé grote contaminatie.”

Wat zou de man hiermee bedoeld hebben? Zag hij de immense groene sojawoestijnen in de Verenigde Staten, in Argentinïë, in Paraguay, in Bolivië? Of bedoelt hij nog iets anders? Het houdt me bezig, als ik de grote plas overvlieg en mijmer over het trieste landschap dat nu Latijns-Amerika begint te beheersen.

Omdat ik in teksten de ander correct wil weergeven en niet op de loop wil gaan met het citaat van iemand anders, toets ik vanuit Brazilië even bij Rony. Internet brengt ons bij elkaar met volgende uitleg: “Ik heb het altijd wat moeilijk met die vraag over contaminatie. Eerst en vooral geeft dat een insinuatie van vervuiling en dat is niet het geval. Maar als men dan toch heibel zou willen maken over het verspreiden van genen in de natuur, dan moet je dat in perspectief zien. Soja is een inheems gewas in China. Deze plant zomaar en massaal in een ander continent invoeren, is op zich dan te beschouwen als dé grote contaminatie. Daar heeft men echter geen problemen mee en ik ook niet. Het echte probleem zit in de grootschalige landbouw, waar de rest aan ondergeschikt is. Het gaat dus om een landbouwproductiesysteem dat zeer voor kritiek vatbaar is en niet over de GGO-soja ‘an sich’.”

Rony’s antwoord is mij een les in luisteren en interpreteren. Een mens is geneigd iets te horen wat zijn eigen zienswijze kan versterken. Zo had ik Rony duidelijk anders verstaan, vanuit míjn zicht op ‘contaminatie’. Voor mij is er wél een probleem met het zomaar binnenbrengen van genen, te beginnen met de ‘menselijke genen’ die vanaf 1500 dit continent binnendrongen. De inheemse volkeren kunnen ervan meespreken. Ze werden met miljoenen gedecimeerd, o.m. door het contact met de Europese pokken. Niet dat ik een fascist wil zijn, die voor raszuiverheid staat. Ik ben ook wel gevoelig voor het nieuwe leven dat hier in Brazilië uit de ultieme vermenging van ‘indianen’, Afrikanen, Europeanen, Japanners, Chinezen ontstaan is. En toch… Niet alles is ongemeen positief te noemen, maar da’s een andere flits waard. En wat te denken van wat we zélf in Europa tweeduizend jaar geleden mee gemaakt hebben? Wat blijft er nog over van de Keltische cultuur, behoudens wat restanten in Bretagne, Ierland, Wales, de Hebriden (de eilanden boven Schotland)? Is Stonehenge niet een indrukwekkende getuige van een onder de voet gelopen cultuur?

Om het even bij die verdomde soja te houden. Het gaat inderdààd om het vernietigende productiesysteem, maar voor mij toch óók om de Roundup Ready Soja an sich. Het betekent in Argentinië, Brazilië en nu sinds kort ook in Bolivia en in Paraguay 100 % afhankelijkheid van één bedrijf: Monsanto. Afhankelijkheid namelijk van hetzelfde bedrijf voor de chemie (Round up) én van het zaad, ‘klaar-gemaakt’ voor het wonderproduct Round Up. Recente studies leren ons dat de tien grootste zaadbedrijven 50 % van de globale markt beheersen. Voor de markt in transgene zaden heeft hetzelfde Monsanto 88 % van de wereldmarkt in handen. Blijkt nu ook dat het debat over het terminatorgen ⁽¹⁾ vanuit Canada terug aangezwengeld wordt. Door wereldwijde actie konden we eind jaren ’90 Monsanto doen stoppen in het verder ontwikkelen van dit ‘inbouwen van de dood in de kiemkracht van onze planeet’. Blijkt nu dat de multinationals met deze ban niet kunnen leven. Het vraagt nu vernieuwde alertheid voor iedereen die begaan is met de (agro)biodiversiteit van de aarde.

Round Up bevat Glifosaat. Het laatste woord is nog niet gezegd over het vernietigend effect van dit product op water- en bodemleven. En dan wil ik het nog niet hebben over het migreren van genen. Daar weten anderen veel meer van af dan ik.

Rony is een gewaardeerd vorser en veredelaar van bananenvariëteiten, ten dienste van de plattelandsbevolking in Azië, Amerika en Afrika ⁽²⁾. Soms gebruikt hij in zijn werk gentechnologische methodes. Hij doet dit met overtuiging en met een gerust geweten. Ik denk dat het normaal is dat de positie van waaruit je werkt, je denken mee bepaalt. De ‘standplaats’ van Rony vanuit Leuven, werkzaam in alle continenten, is ànders dan die van mij, werkzaam aan beide kanten van de oceaan. We zijn beiden ‘betrokken’ bezig, maar betrokkenheid wil nog niet zeggen dat mensen altijd dezelfde ideeën delen. Vanuit betrokkenheid kunnen we soms zelfs diametraal tegenover elkaar staan.

Laten we het debat open houden. Kan het?

Luc Vankrunkelsven, Guarapuava, 12 oktober 2005.