Koffieafval  van Londen tot Sydney

Ik heb me laten verleiden. ‘k Moet op de groep Vlamingen wachten, die gaat landen voor een spirituele reis doorheen Brazilië.

In busstation Tietê koop ik de Folha de S. Paulo. ’s Zondags is dat een telefoonboek dik, met veel reclame, maar ook met heel wat interessante bijlagen. De helft gaat meteen naar het oud papier.

Of naar de vuilbak, want wat doe ik? Een uitdagende reclame verleidt me: “Caffé Ritazza, de beste koffie uit Brazilië en Centraal-Amerika die een maand lang met zorg wordt voorbereid”. En nog: “Bon gosto (1) em todo os sentidos. Een goede smaak in alle betekenissen.” Laat me daar mijn Folha triëren en lezen. Ze zullen er wel recycleren en ondertussen kan ik rustig van een cappuccino genieten. Een keer iets anders voor een Brusselaar dan de gezoete koffie in Brazilië!

De reclame gaat verder: “Vandaag drinken 750.000 mensen in één van onze nederzettingen in 23 landen van onze bijzonder uitgelezen koffie. Londen, Brussels, São Paulo, Sydney, New York, Parijs, Zurich, Madrid, Stockholm, Hong Kong.” Ik voel me op slag een wereldburger. En met reden! “O mundo do caffé Ritazza.” Mag ik vrij vertalen?: “De wereld volgens koffie Ritazza.”

Ik degusteer de minuscule cappuccino en lees ondertussen interessante artikels over de restauratie van de Copan, één van de grote gebouwen uit de vijftiger jaren. Het werd bedacht door de nu 98-jarige Oscar Niemeyer. Over de kruisweg van het volk in Rosinha (Rio de Janeiro) de grootste favela van Latijns-Amerika. En over eilandbewoners in de Stille Oceaan, die vechten om te overleven. Hun eilanden dreigen binnenkort verzwolgen te worden door het broeikaseffect.

Ik zie de dienster de bekertjes in piepschuim wegkieperen. Ik vraag haar of ze gerecycleerd worden. Ze kijkt me aan, alsof ik van Mars kom. “Não”, is het korte maar duidelijke antwoord. Bij het buitengaan, gaat de trotse reclame verder: “Moesten we alle bekertjes die bij ons op een jaar gedronken worden op een rij zetten, dan zouden we een file van Londen tot Sydney hebben.”

Ik slik even deze vuile nasmaak van de koffie weg en wandel naar het eenvoudige hotelletje Estação. Mijn buur is weg. Zoals gebruikelijk staat de deur wagenwijd open: alle lichten aan, TV luid. Of het water nog bleef lopen, is me niet duidelijk. Een Braziliaan doet het licht zelf niet uit. Dat is voor het dienstvolk.

Ik heb me laten verleiden. Niet door een travestiet of een andere prostitué. Maar aan welke economie prostitueer ik me? Wordt hier één koffieplukker in Espírito Santo beter van? De internationale koffiehandel kende de voorbije jaren een serieuze dip (of beter: miljoenen koffieboeren en –plukkers; Douwe Egberts deed juist gouden zaken). Sinds kort zit koffie wereldwijd weer in de lift door de uitgelezen koffies van ketens als Starbrucks, Ritazzer e.a. Het is terug chique voor de opkomende middenklasser om deze exclusieve koffie te drinken.

En de eilanden in de Stille Oceaan? Piepschuim komt van petroleumraffinage, wat één van de grootste veroorzakers van hét ‘effect’ is. “De goede smaak in àl zijn dimensies.”

Of mag ik deze links niet leggen?

Zal ik in Brussels in dat duivels oord nog een koffie slurpen?

Luc Vankrunkelsven,

São Paulo 10 april 2006.

(1)   ‘Gosto’ en ‘sabor’ betekenen beide in het Portugees ‘smaak’. ‘Gasto’ kan een adjectief zijn, zelfstandig naamwoord of is de eerste persoon enkelvoud van ‘gastar’: verbruiken; één van de betekenissen is: ‘verspillen’. In het Portugees zou je dus een woordspeling kunnen doen: ‘Gasto em  todos os sentidos’/’Ik verspil in alle betekenissen van het woord’. Ik neem aan dat Caffé Ritazzer dat niet zal bedenken. Terwijl Starbrucks nog beweert ecologisch te handelen, pakt Caffé Ritazzer alleen maar uit met zijn file van koffiebekertjes.