Medicinale planten, een herontdekte schat in de eigen buurt.

De laatste decennia wordt de Braziliaan dagelijks gebombardeerd met propaganda van de farmaceutische, dus chemische industrie. Bijna dreigden zo vele gemeenschappen hun voorouderlijke wijsheden te verliezen. Gelukkig is er de laatste 10-15 jaar een herontdekking van de krachten, die ons in de natuur omgeven. Bovendien is het een bron van inkomen voor duizenden gezinnen.

Probleem is wel dat de propaganda niet alleen de pillen in het gezin betreft, maar ook het landbouwmodel. Het zijn dikwijls dezelfde chemische multinationals, die kost wat kost hun landbouwchemie willen slijten én hun ‘huis’chemie, gedraaid in pillen die je bij de apotheker kan kopen.

Door deze dubbele invasie dreigde niet alleen de kennis te verdwijnen, maar is vooral de natuur, waar deze geneeskundige krachten te vinden zijn, omgezet in monocultuur van grote landbouwbedrijven. Zo was Paraná 100 jaar geleden nog voor het grootste deel bedekt met Auracáriabossen en met campos. De bossen bestonden uit een bijzondere diversiteit aan pinheiros, imbuia, erva mate en uit de rijkdom van nog vele andere vruchtsoorten, alsook uit een veelkleurige flora. De campos waren de natuurlijke grassteppes van Zuid Brazilië. De biodiversiteit aan planten overtrof er nog de soortenrijkdom van het woud. Van die oorspronkelijke bossen en savannes is minder dan 1 % bewaard gebleven. Tot de zeventiger jaren had de camposbloemenpracht de invasie van Europese immigranten nog overleefd. In vele gebieden liepen op een heel extensieve wijze koeien. Deze praktijk schaadde de rijke flora niet. Integendeel. Door de Groene Revolutie – alweer het gekende verhaal – werd de kleurenpracht echter omgezet in groene woestijnen. De expansie van de agronegócio sinds 1999 zorgde ervoor dat ik met eigen, lede ogen nog de laatste gebieden rond Guarapuava en in Santa Catarina omgeploegd zag worden. De internationale sojaprijs was nu eenmaal tot 2004 té interessant om deze ‘wilde’ gronden zo ‘onbenut’ te laten liggen. De dollar zette de ploeg in beweging.

En toch zijn ze er nog: de gezinnen die een goed inkomen vergaren met het verzamelen, kweken en drogen van medicinale planten. Ik besluit Ana op te zoeken in Turvo, maar telkens is ze afwezig. De vierde keer heb ik geluk en blijkt dat ze de drie vorige keren telkens in het bos kruiden aan’t verzamelen was.

“Ana, wat ben je nu de laatste dagen gaan plukken?”

“Het is Macela (Braziliaanse kamille), de bloem van een kruidig gewas dat we hier in de bossen vinden. Ik droog en kuis de bloemen. Vervolgens gaan ze naar Cercopa in Guarapuava. Daar worden ze in zakjes verpakt en geëtiketteerd. Ze worden vooral voor thee verkocht in grote steden als São Paulo en Rio de Janeiro. Hier in de streek plukken de mensen zelf hun planten. De drank is ideaal voor de ingewanden. Cercopa was oorspronkelijk een coöperatief, maar nu is het een particulier bedrijf geworden.”

“Doe jij dit nu alleen in Turvo?”

“Nee, hier in Turvo alleen al zijn er 50 groepen van ongeveer 10 vrouwen. Meestal werkt heel het gezin mee. Het gaat dus om honderden mensen die in deze economie betrokken zijn.”

“Zijn die groepen spontaan ontstaan?”

“Het was vooral onder het impuls van het IAF, het Instituto Agroflorestal Bernardo Hakvoort. Zij dienden ook een project in bij de overheid van Paraná om 15 droogkasten te installeren. Hier stond bij mij ook een droogkast, die de 8 gezinnen van mijn groep konden gebruiken. We hebben nu wel wat pech, want twee maand geleden brandde de drooginstallatie af.”

“Geeft het een goed inkomen?”

“In’t verleden konden we op deze manier meer dan een salário minimo (1) per gezin vergaren. Nu is het wat moeilijker. Zo is er een dokter weggevallen, die ons 40 real voor een kilogram paardenstaarten gaf, terwijl we er nu maar 4 real voor krijgen! De man werd lastig gevallen door de chemische industrie. Het werd hem verboden om de thee nog te verkopen.

Doorgaans krijgen we nu 3 tot 7 real voor een kilogram gedroogde planten.”

“Wat vind je nog zoal  in het bos?”

“Espinheira santa (Maytenus ilicifolia), pata de vaca (Bauhinia forficata), carqueja (Baccharis trimera).”

“En wat kweek je thuis?”

“O.a. kamille, citroengras, salvia, rozemarijn.”

“Wordt je productie gecontroleerd?”

“Onze producten zijn nu gecertificeerd, ja. Het is gegarandeerd zonder gif. Het zegel wil ook mee helpen opdat de levensomstandigheden van de mensen zou verbeteren en opdat het woud niet vernietigd zou worden.”

“Ana, ik wens je nog veel geluk op de weg die jullie gezamenlijk gaan. Het is een goede keuze om onafhankelijk te blijven van de chemische industrie én om een decent inkomen te vergaren. Bedankt voor het gesprek.”

Luc Vankrunkelsven,

Turvo, 1 april 2006.

(1)   “Salário mínimo” is een jaarlijks politiek bepaald minimumloon in Brazilië. Tot gisteren, 31 maart 2006, was dit 300 real; vanaf vandaag wordt het 350 real. Één euro is momenteel 2,6 real.