Bracatinga versus Pinus en Eucalyptus

Tijdens de veertiendaagse over de ‘biodiversiteit’ verblijf ik bij AOPA (Associação para desenvolvimento da Agroecologia/Associatie voor de ontwikkeling van de Agroecologie) en voor de overnachting bij familie Marfil in Bocaiuva. We rijden ’s morgens op, maar passeren eerst nog het centrum van Bocaiavu om enkele basiswerkers van AOPA op te pikken. We scheren door het mooie gebied. Marfil ziet me wat triest naar een kaalgeschoren berg kijken.

“Ja”, zegt hij: “Ze zijn daar pinus aan ’t planten’. Ik zucht: “Pinus is nu eenmaal economisch interessanter, eh, dan wel de oorspronkelijke begroeiing.” “Niet waar!”, flitst hij in mijn richting:”Brazilië heeft een immense biodiversiteit aan goed hout. Bracatinga bijvoorbeeld is op 6 jaar klaar om geoogst te worden.Veel vlugger dus dan Pinus.”

Ik kijk even meewarig naar de chauffeur: “Het is inderdaad een interessante boom. Een vlinderbloemige pionier die voor stikstofbinding zorgt, maar hij levert toch geen hout om planken te zagen?”

Marfil: “’t Is te zeggen. Er bestaat hier een traditie om de Bracatinga elke de 6 jaar in hakbossen te oogsten. Voor ‘lenha’: brandhout om te koken en om te verwarmen. De bomen staan dan dicht tegen elkaar en leveren inderdaad hout dat alleen voor huishoudelijk gebruik bestemd is. Maar dun je de bomen het 6e jaar uit, dan heb je na 12 jaar stevige boomstammen. Ideaal hout om meubels van te maken.Pinus kan je pas vanaf 15 tot 22 jaar oogsten!”

“Wij kenden in Vlaanderen ook eeuwenlang hakbossen, vooral van eiken- en berkenhout. Zelfde systeem eigenlijk, maar dat is de laatste decennia wat in onbruik geraakt. De mensen hebben nu centrale verwarming en koken op gas of elektriciteit.”

“Hier gebeurt het nog volop. Kijk, daar heb je een strook heropschietende boompjes van een jaar. En ginds een bergflank met Bracatinga van 3 jaar oud. Je ziet, hoe vlug het groeit. Er is nu in Bocaiuva een project begonnen om vanuit Bracatingahout meubelen te maken.”

“Prachtig. Hoe komt het dat je daar nooit van hoort? En waarom gebeurt het zo weinig?”

“De Groene Revolutie heeft ons monocultuur op de akkers én in de bossen opgedrongen. Heel het onderzoek is al tientallen jaren exclusief op soorten als eucalyptus en pinus geconcentreerd. Het is ongelooflijk, maar zelfs de financiering door Pronaf Florestal (1) zit nog altijd in deze enge visie. Pronaf geeft aan de Agricultura Familiar via de Banco do Brasil alléén maar krediet voor aanplant van eucalyptus, pinus en acacia negra. Zo’n project is dan ook echt roeien tegen de stroom op, maar er zit wel degelijk een alternatief in voor de verzurende bossen van pinus.Alle leven is er dood, terwijl het in de Bracatingabossen één en al leven is.”

We rijden mijmerend verder. In hetzelfde Bocaiuva is er een onderzoekscentrum, ‘Embrapa Florestal’. Empraba is een federale studiedienst die in de jaren ’70 werd opgericht, midden in de euforie van de oprukkende Groene Revolutie’. Waar valt ons oog op? Juist! De eerste schuchtere proefveldjes met verschillende soorten Bracatinga.

“Kijk, dat is een andere soort, die als een soort groenbemester gebruikt wordt. Hij schiet op en bindt stikstof in de bodem. Hij wordt al vlug gehakt en de takken blijven als biomassa op het veld liggen. Ideaal om je akker agroecologisch mee te bemesten en om structuur in je bodem te behouden.”

Mijn bedrukt Krunkelgezicht klaart wat op, al hangen we voortdurend achter zware vrachtwagens vol pinus. Ik kan terug lachen, al maak ik mij zorgen om de proliferatie langs de wegen. Zoals het vervoer van soja soms tot 20 % van zijn lading onderweg verliest, zo verbergen zaden zich in de bast van de pinus en vliegen vervolgens bij het vervoer in het rond. Overal langs de weg zie je boompjes opschieten. De groteren beginnen al de originele begroeiing te verdringen. Pinus dringt nu eenmaal overal door, zoals het kapitalisme zelf . Bovendien is deze gepatenteerde boomsoort ‘homogeniserend’: grijp je niet in, dan staan hier binnen 30 jaar geen andere bomen meer. Dat is althans mijn pronostiek.

En toch zijn er die standvastig de omkeer doen. Langzaam maar zeker.

Zelfs Embrapa heeft nu zijn proefveldjes met Bracatinga.

‘Biodiversiteit’ is deze dagen het thema in de gekoelde ruimten van devirtuele Expo-trade.

Behoud aan biodiversiteit is een dagelijkse strijd in de hitte van de reële bergen rond Curitiba.

Naïef?

Zalig de naïevelingen, want zij zullen de toekomst openen.

Luc Vankrunkelsven,

Bocaiuva, 20 maart 2006.

(1)   Pronaf: ‘Programa Nacional de Fortalecimento da Agricultura Familiar’; ‘Nationaal Programma ter versterking van de gezinslandbouw’. ‘Pronaf Florestal’: financieringsprogramma ter ondersteuning van agroforestry in de agricultura familiar.