Bloemen in de favela

Van de ene internationale conferentie naar de andere. Vandaag begint hier in Curitiba een 14-daagse van de UNO over biodiversiteit. Het weekend tussen de twee happenings doorgebracht in Florianópolis, de hoofdstad van Santa Catarina. Om Rogério en Eliziana  van AOPA (expertisecentrum biologische landbouw in Paraná) te bezoeken in één van de mooiste steden ter wereld. Niet dat de stad op zich zo mooi is, maar ze is onderdeel van een groot eiland, midden in de oceaan. Adembenemend zicht.

Curitiba

Ik slenter door de ‘Rua Quinze de Novembro’. Tal van hoofdstraten in Braziliaanse steden heten ‘15e november’, de datum waarop in 1889 de republiek werd uitgeroepen. De slogan van de militairen en van de eerste president ‘Ordem e Progresso’/’Orde en vooruitgang’ moest er voor zorgen dat Brazilië vlot in de vaart der volkeren zou worden opgenomen. Brazilië zou het enige land worden waar het positivisme een georganiseerde godsdienst werd, met catechismus en al. Eigenlijk klonk het ideaal wel goed: ‘De liefde als uitgangspunt, de orde als basis, de vooruitgang als doel.’

Ik voel me geïntegreerd, want ik heb een ‘identiteit’. Er zijn zo van die symbolen die haarfijn uitdrukken dat je bij de club hoort: één of twee cellulars (GSM’s), minstens één of liever een reeks bankkaarten, een 4 x 4, reizen per vliegtuig. In Brazilië gaat dat nog meer op dan in Europa. Ik heb mijn plaats in de ‘orde’ van degenen die veilig en wel in de boot zitten. Is het geen wanorde voor de massa mensen die er buiten valt?

Juist ontdekt dat mijn geld bijna op is. Geen nood: met een Maestro-kaart kan je ongeveer overal in Europa, maar ook in Brazilië geld uit de muur halen. Ik hou het bij één simpele cellular en één Maestro-kaart, maar het contrast is toch telkens groot als je de bank in- en uitstapt. Met je kleinood, je plastikje in de hand, je chip dat je toegang tot internationaal kapitaalverkeer geeft, val je bijna over de daklozen en bedelaars. Ik ben misschien te gevoelig, te zeer observator van buitenaf, want –helaas- ik kan er maar niet aan wennen. Moet je hier een ziel met eelt aankweken om niet meer te zien, niet meer te voelen?

Biodiversiteit

In de Rua Quinze staan prachtige panelen. Gesponsord door de diverse overheden (federaal, deelstaat Paraná, stad Curitiba), onderrichten ze over de ‘geschiedenis van het leefmilieu in Paraná’. Interessant, didactisch opgevat, n.a.v. MOP-3 en COP-8 in het Expo-Trade van de stad. Laten we’t simpel houden: ‘in het kader van de hoogmis over de biodiversiteit’. De panelen hebben het over de teloorgang van die biodiversiteit- hoe in 150 jaar tijd de natuur in Paraná verkwanseld werd - en over de pogingen om nu te redden of te herstellen, wat nog te redden of te herstellen valt. Stuwdam Itaipu is daar een mooi voorbeeld van: eerst de Guarani en kleinschalige boeren verjagen. Meer dan 300 km. onder water zetten en vervolgens lovenswaardig aan herstel doen: inheemse bomen terug aanplanten, biodiversiteit aan fauna en flora herstellen of instandhouden, volksopvoeding i.v.m. het bewuster omgaan met water, sociale bewegingen in Paraná financieel ondersteunen.

Itaipu heeft dus ook zíjn panelen staan.

Biodiversiteit zit in de mensen

Wat verder sta ik als aan de grond genageld. Naast zo’n paneel, midden het tumult van tienduizenden mensen, is een arme vrouw een struik aan’t vernielen. Althans, dat was het eerste wat mij opviel. Maar dan kwam de ontroering. Het gaat om een vrouw, die in de ‘ecologische’ stad Curitiba gemarginaliseerd is en verbannen naar één van de buitenwijken. Naar de favela’s waar een hoog percentage aan ‘negros’ woont. Weggestopt, want dit is een blánke stad. Aan de rand is geen plaats voor biodiversiteit, laat staan voor struiken in een bloempot. Geen geld voor bloemen. Wat doet deze anonieme vrouw in de anonimiteit van de massa? Twee takken proberen losrukken uit een bloempot. Twee takken met twee wondermooie bloemen. Ze hinkt verder, want ze is gehandicapt en getekend door het harde leven. Ik volg haar, krop in de keel. Ik zie haar regelmatig trots en genietend naar haar buit kijken. Vanuit een universiteitsvenster hoor ik een operazangeres. Ze oefent haar stem om mensen die kunnen betalen, te verblijden. Cultuurbeoefening. Twee vrouwen in twee gescheiden werelden. In dezelfde stad. In Belindië . Brazilië wordt in de literatuur soms ‘Belindië’ genoemd: België en India in één land. ‘België’ staat dan voor het rijke deel, ‘India’ voor de overgrote meerderheid van uitgeslotenen. Het België dat in 1865 de bruggen leverde voor de gewaagde bergtrein van de keizer? De trein die nú de soja doorheen de bergen van Curitiba naar de haven van Paranaguá versast. Richting Rotterdam. Richting kippen, varkens, runderen en vissen in België en Nederland.

‘Mijn’ vrouw verdwijnt achter een bus. De vuurrode bloemen fleuren haar dag op en straks ongetwijfeld haar voddenhuisje. Misschien is het één van de 30 miljoen mensen, die de laatste 40 jaar het platteland moesten ontvluchten? Omwille van de ‘Groene’ Revolutie, die de (agro)biodiversiteit maar niks vindt. De Groene Revolutie die de dreigende ‘Rode’ Revolutie van landhervorming perfect counterde. De ‘Contra’ Revolutie van de militairen van de 20ste eeuw, die voor ‘Orde en Vooruitgang’ stonden. Het Brazilië van de 21ste eeuw, in de vaart der volkeren. Geordend. Ieder op zijn plaats.

Wedden dat de bloemenvrouw saudade/heimwee heeft naar de bloemenpracht op de Campos, de savannes van Zuid Brazilië? Die staan hier op de panelen beschreven, als een reliek uit het verleden.  “1 % van het oorspronkelijke gebied rest nog”, zeggen de panelen over de biodiversiteit.

Op de bus en op het bushoekje staat iets moois geschilderd: ‘A biodiversidade está na gente’/’De biodiversiteit zit in de mensen’.

Met veel liefde en heimwee ga ik vannacht met deze vrouw slapen. En met de velen, die de bloemenpracht en het boerenleven in het binnenland missen.

Zou herstel nog tot deze wereld behoren?

Luc Vankrunkelsven,

Curitiba, 13 maart 2006.