Al twintig jaar geleden stelden wij met velen in Vlaanderen: ‘De grond van de zaak is de grond’. Het gaat om het grondbeslag wereldwijd omwille van ons consumptiepatroon, maar ook om de hoogdringendheid van landhervorming. Tenslotte vraagt grond ook om een ecologisch evenwicht, om een goede verzorging opdat de (agro)biodiversiteit kan in stand gehouden of – indien nodig - hersteld worden.

Sinds de vijftiger jaren van de twintigste eeuw klonk er in Latijns-Amerika een sterke roep om landhervorming. Deze ‘dreiging’ van een Rode Revolutie werd eind jaren ’60 gecounterd door de zogenaamde ‘Groene Revolutie’. Niet toevallig viel deze inval met superzaden, in een pakket met de bijhorende chemie, samen met door de VS gesteunde militaire dictaturen. Toch verstomde de roep om landhervorming niet compleet. Op het hoogtepunt van de Groene Revolutie en ondanks de welig bloeiende dictaturen werd anno 1979 een eerste wereldcongres rond landhervorming georganiseerd. Daarna werd het van officiële zijde stil. Oorverdovend stil. In Brazilië ontstond anno 1985 wel de strijdbare Movimento dos Sem Terra (MST), alsook in heel wat andere landen bleef de basis roepen om landhervorming. Landbezetting met honderden of soms duizenden gezinnen tegelijk werd hét actiemiddel bij uitstek om overheid en grootgrondbezitters onder druk te zetten. Het is MST’s keurmerk, maar ook heel wat andere bewegingen zetten op hun manier de overheden onder druk om vijf eeuwen onrecht eindelijk récht te trekken. In totaal zouden er in dit immense land zo’n 70 groepen, bewegingen of syndicaten met landhervorming en landbezetting bezig zijn.

Anno 1993 ontstond in het Belgische Bergen Via Campesina. De wereldwijde beweging van campesinos werd in de loop van de jaren één van de best georganiseerde planetaire bewegingen, waar instanties als WTO, Wereldbank, IMF, FAO, niet naast kunnen kijken.

Parallelle congressen en andere activiteiten

Na de jarenlange stilte vanuit officiële organen, aanvaardde de FAO in zijn 128ste sessie van juni 2005 om een internationale conferentie te organiseren rond ‘landhervorming en rurale ontwikkeling’. De Braziliaanse overheid deed het voorstel en is ontvangende instantie van 7 tot 10 maart 2006. Daartegenover zetten NGO’s en allerlei bewegingen uit alle continenten een parallel congres op van 6 tot 9 maart, in dezelfde pauselijke universiteit van Porto Alegre. De vlag die ons uit alle windstreken samenbrengt luidt: ‘Land, Territory and Dignity’. De organisatie ligt bij het ‘International NGO/CSO Planning Committee for Food Sovereignty’ (IPC), evenals de FAO zelf met zetel in Rome. De gemeenschappelijke grond van de debatten is dan ook de samenhang tussen ‘Voedselsoevereiniteit en landhervorming’. Dit nieuwe concept werd tien jaar geleden n.a.v. de FAO-voedseltop in Rome door Via Campesina gelanceerd. Sindsdien wordt de apolitieke term ‘Voedselzekerheid’ hoe langer hoe meer vervangen door ‘Voedselsoevereiniteit’. De term draagt in zich een program van hoogdringende verandering van het dominerende landbouwmodel en voedselhandel.

Zoals tijdens de Wereld Sociale Fora in Porto Alegre grijpen organisaties allerhande zo’n bijeenkomsten aan, om nog extra samen te komen in parallelle bijeenkomsten, congressen, kampen. Deze keer zijn het vooral MST, Via Campesina en Fetraf-Brasil die elk hun activiteiten, parallel aan het parallelle én officiële programma organiseren. De Braziliaanse boerenvakbond CONTAG thematiseert in debat en actie vooral het geweld en de vele slachtoffers op het platteland. Maar ook de Braziliaanse overheid organiseert nog eigen congressen, tot met een congres in de strijd tegen de slavenarbeid in Brazilië.

Karavaan van de gezinslandbouw

Mag ik even op Fetraf-Brasil doorgaan? Fetraf organiseert namelijk de eerste nationale ‘Caravana da Agricultura Familiar’ (2-9 maart) met boeren uit Bahia, Minas Gerais, Mato Grosso do Sul, Paraná, Santa Catarina en Rio Grande do Sul. De karavaan met bussen trok doorheen de Zuidelijke staten. In elke deelstaat worden debatten georganiseerd rond telkens andere thema’s. Hier kunnen dan weer plaatselijke boeren bij betrokken worden. Zo komen duizenden boeren en boerinnen in beweging, al reist niet iedereen mee tot in Porto Alegre. Vier hoofdthema’s werden maandenlang voorbereid en worden nu uitgediept: landhervorming, inkomen, water en milieu, vorming. Het laatste thema zou vooral uitgespit worden op het kamp met 1400 jongeren in de buurt van Porto Alegre (3-6 maart).

De karavaan komt uiteindelijk aan in Porto Alegre met een massamanifestatie.

Het begint stilaan door te druppelen dat er, naast grootgrondbezitters en landlozen, in Brazilië ook nog gezinslandbouw is . Sinds november 2005 willen de vele Fetrafs zich nationaal organiseren. In een fris en nieuw syndicalisme willen ze de volgende jaren opkomen voor een ànder landbouwmodel, dat de Agricultura Familiar en het leven op het platteland au sérieux neemt.

Luc Vankrunkelsven,

Chapecó, 2 maart 2006.