De angst voor de varkensgriep is wat overgewaaid. De dwang om vooral niét over de megavarkensfabrieken van bijvoorbeeld Smithfield Foods te spreken is ook wat geweken. Het cryptische F1N1-virus wordt zo hier en daar terug varkensgriep.

Ondertussen hebben farmaceutische multinationals miljarden dollar verdiend aan een wereldwijde hysterie. België kocht miljoenen ampullen om angstige mensen in te enten. Brazilië deed er een veelvoud van in en hield op radio en TV dwingende campagnes om zich toch vooral te laten inenten. Uiteindelijk blijken er veel minder mensen gestorven te zijn dan bij een gewone, jaarlijkse wintergriep.

Zijn dan geen grote voorzorgscampagnes nodig? We hebben al de kippengriep gehad, de varkensgriep en is het akelige niet dat ze elk moment terug de kop kunnen opsteken? De Spaanse griep van 1918 met miljoenen doden hangt nog terecht in het collectieve geheugen van de mensheid.

Antibioticaresistentie

Wat mij wel wat eigenaardig overkomt, is dat er veel naar het gevaar van ziekte-overbrengende, migrerende vogels verwezen wordt, maar dat er een omerta heerst om de grote varkens- en kippenfabrieken aan te wijzen als bron van vele mogelijke ziektes en mutaties.

Cóilín Nunan, ‘Antibiotics adviser to the Soil Association’, stelde onlangs tijdens de voorstelling van de film Pigbusiness (1) in het Europees Parlement: “Sinds 2006 is er een ban op antibiotica, maar er is nog altijd een routinegebruik in veevoeder en water. Het blijft namelijk ‘preventief’ mogelijk, mits een voorschrift van een veearts. 96 % van de antibiotica gaat naar de varkens, 4 % naar de runderen. Daar schapen antibiotica niet kunnen verdragen, blijven zij buiten beeld in de dreigende antibioticaresistentie. Goede bacteriën in de dieren worden mee vernietigd; gevaarlijke bacteriën kunnen nu meer opkomen. De laatste jaren verschijnen zo nieuwe en gevaarlijke bacteriën. Zo werd de stafilokok MRSA voor het eerst in 1961 geïsoleerd. Het kan overgedragen worden van dieren op mensen. Het is nu een serieus probleem geworden. Vele dieren zijn drager van MRSA, vooral in de industriële bedrijven. Van buitenaf is er niets te zien, maar 25 % van de varkens zijn drager en 20 % van de mensen op de boerderijen. Uit een Amerikaans onderzoek blijkt dat het risico op het bedrijf 700 keer groter is dan bij de rest van de bevolking.

Veel antibioticaresistentie bij de mens vloeit voort uit het overdadige gebruik van antibiotica in de dierenvoeding. Bepaalde antibiotica, vooral in gevogelte, kunnen gevaarlijk zijn. Hieromtrent is nog veel onwetendheid.”

Elk moment nieuwe uitbraak mogelijk

De epidemoloog Stefan Ujvari van het Oswaldo Cruz hospitaal in São Paulo (2) wijst in Brazilië op de mogelijkheid van een nieuwe pandemie. De mug Aedes eagypti begint niet alleen het land gevaarlijk binnen te dringen. Bovendien kan het diertje een nieuw virus overbrengen, de Chikungunya. Dankzij de globalisering dook het virus voor het eerst vanuit de Westelijke Nijl in Noord-Afrika op in de Verenigde Staten, anno 1999. Door de trekvogels zakt het virus steeds dieper in Zuid-Amerika: 2002, op de Caraïben; in 2005 in Colombia en Venezuela. Al vier jaar worden er gevallen geregistreerd in Argentinië. Het laatste jaar waren er drie cases in Brazilië. Ujvari legt wél onverbloemd de link met de exploderende bio-industrie: “De varkensgriep zal niet veel slachtoffers meer maken, maar onnoemlijk veel andere influenza’s kunnen op elk moment ontspringen. Dat is omdat we zo’n overdreven hoog aantal varkens fokken, in mogelijk contact met vogels en met de toenemende bevolking op deze planeet. Het is mogelijk dat verschillende virussen op hetzelfde moment bij varkens inbreken. In combinatie met het genetisch materiaal kan zo een nieuw virus gevormd worden. Het voorbeeld van de varkensgriep kan zich herhalen, vooral omwille van de exponentiële groei van de varkens- en kippenkweek.”

Zonder dat iedereen nu meteen vegetariër moet worden, is het toch zinnig om in onze overwegingen over ‘transitie van consumptie minder dierlijke eiwitten naar meer plantaardige eiwitten’ de dreiging van deze weerkerende pandemies te integreren. Wat voor kosten zou onze internationale gemeenschap bespaard worden, moesten we wat minder vlees eten en de industriële veehouderij inkrimpen?

Luc Vankrunkelsven

Guarapuava,

28 maart 2011

(1) ‘Pigbusiness. The true cost of cheap meat’; www.pigbusiness.co.uk. Een film over het oprukken van megavarkensfarms van Smithfield Foods in Oost-Europa en elders in de wereld. DVD gratis te bestellen: info@pigbusiness.co.uk

(2) Pandemia- A humanidade em risco van Stefan Ujvari. Contexto, Rio de Janeiro, 2011.