Het regent labels. Dure woorden als ‘duurzaamheid’ vliegen intercontinentaal de planeet rond. Naar analogie van de Round Table Sustainable Palmoil werd vijf jaar geleden de Round Table Sustainable Soy opgericht.  Deze dagen zou in São Paulo het proces van het opstellen van criteria worden afgerond.
Ik nam zelf deel aan één van de eerste conferenties in het Braziliaanse Foz do Iguaçu. Dat was in de tijd dat enkele organisaties van boerenlandbouw nog mee aan de onderhandelingstafel zaten. Ondertussen zijn deze al jaren uit de vergadering opgestapt. Hun stoelen werden ingenomen door bijvoorbeeld Monsanto en Cargill. De boeren stapten o.a. op omdat genetisch gemanipuleerde soja, waar Monsanto het monopolie op heeft, tot ‘verantwoord’ wordt verklaard.

Let op de kleine naamsverandering. Terwijl de Round Table voor palmolie nog het woord ‘duurzaamheid’ in het vaandel draagt, werd de Ronde Tafel van ‘duurzame’ soja in Foz do Iguaçu alvast omgedoopt in ‘responsable’. Maatschappelijk verantwoord. Dat is al iets eerlijker dan het alomtegenwoordige containerbegrip ‘duurzaam’, al kan de vraag blijvend gesteld worden hoe maatschappelijk verantwoord heel de onderneming is.  235 maatschappelijk organisaties luiden momenteel in een open brief de alarmklok: de RTRS is één van de vele voorbeelden van een internationale Greenwashcampagne door diverse industriële sectoren. Zonder het internationale onduurzame systeem en de grote belangen te moeten schaden.

De criteria worden als veel te zwak bevonden. In plaats van ontbossing en vergiftiging tegen te gaan, doen ze het proces alleen maar versnellen. Zo zit Monsanto mee aan tafel. Het is de belangrijkste belanghebbende in het heersende landbouwmodel, gestoeld op superzaden gekoppeld aan hun chemie. In het geval van de Roundup Ready Soja leveren ze zowel het gemanipuleerde zaad als Roundup. Brazilië, waar zich momenteel de grootste soja-expansie  voltrekt, is sinds 2009 wereldleider in import en gebruik van pesticiden. Sojamonocultuur voor veevoer en biodiesel, suikerriet voor ethanol zijn motoren van deze steile klim van gifgebruik.

In de criteria wordt gesproken over ‘verbod van soja in recent ontboste gebieden’. ‘Recent’ is echter pas vanaf  juni 2009. Bovendien wordt er niet gesproken over de Cerrado, de savanne van twee miljoen hectare in het hart van Brazilië. Daar wordt nu twee tot drie keer meer ontbost dan in het Amazonegebied, terwijl de Cerrado in 11 deelstaten  de savanne herbergt met de hoogste biodiversiteit ter wereld. Bovendien is deze Cerrado het oorsprongsgebied van de waterhuishouding, niet alleen van heel Brazilië, maar voor het grootste deel van Latijns-Amerika. De in miljoenen jaren ondergronds opgebouwde watervoorraden zakken nu angstwekkend, alsook de drie grote rivieren van Brazilië beginnen in debiet te verminderen. De ongebreidelde ontginning, de massale teelt van soja, suikerriet en eucalyptus zijn hier de hoofdoorzaak van. Ondertussen wordt de oorspronkelijke bevolking (inheemse volkeren en kleine boeren sinds mensenheugenis) ofwel langzaam vergiftigd, ofwel opgejaagd richting steden. Juist op het moment dat de Round Table in São Paulo de criteria wil finaliseren, woedt in hoofdstad Brasília een heftig debat. Een wetsvoorstel wil de ontbossing rond rivieren en in beschermde gebieden legaal nóg gemakkelijker maken.

Wat zich nu in Zuid-Amerika voltrekt, is niet alleen de verantwoordelijkheid van Argentinië, Brazilië, Paraguay, Bolivia, maar van het industriële veeteeltsysteem in Europa en China. De Europese consument wil alleszins een ander productie- en consumptiemodel.
Waar wachten we nog op?

Luc Vankrunkelsven
(De auteur is medewerker van Wervel, momenteel werkzaam in Brazilië. Hij is auteur van diverse boeken rond de sojaproblematiek)
www.wervel.be; 

http://www.corporateeurope.org/agribusiness/news/2010/06/08/global-opposition-responsible-soy