Tijdens deze tournees zijn het tot nu toe de federale universiteiten die de ‘katholieke Belga’ uitnodigen. Vandaag is dan ook een heuglijke dag: de niet zó katholieke Belg wordt niet alleen in een Katholieke, maar in een ‘Pauselijke’ universiteit geïntroduceerd. Het PUC van Goiâna.
Sinds 2009 heeft het pluralistische Wervel een uitwisseling met ‘O Fórum Goiano em  defesa do Cerrado’ en met de kunstenaar João Caetano. Dat mocht eens kenbaar gemaakt worden en waar kan dat beter dan in het PUC?

Fragmenten voor het hart

Een ‘Café com proza’ verwelkomt 220 geïnteresseerden. Na de gebruikelijke rituelen van geschenken uitwisselen en van elkaar bewieroken, wordt de DVD gelanceerd over leven en werk van João Caetano. Zijn passie voor de schoonheid van de Cerrado legt hij vast in ontroerende beelden. Blijkt ter plekke dat het ‘Olhar de João’/’Het zien van Jan’ wonderwel overvloeit in het kinderlijke olhar van uw nederige flitsenschrijver en van de 10-jarige kinderen van Matinhos, die het boek ‘Brazilië-Europa in fragmenten?’ illustreerden. Met een kinderlijk-fris oog legt hij details/fragmenten vast in foto’s die nu menige huiskamer in Japan, Brazilië en Europa opfleuren. Hij wil de realiteit niet zomaar goedkoop opleuken, maar met schoonheid het belang van het unieke gebied, dat de Cerrado is, aankaarten. Terwijl mijn fragmenten dikwijls de argumenten van het alles vernietigende geldgewin te kijk zetten, zorgen zijn fragmenten voor roerselen van het hart. Om de vernietigingsspiraal te doorbreken.
In een poging om de typische Cerradocultuur aan de volgende generatie door te geven, zorgen zang en muziek voor een vrolijke en culturele omlijsting.  I.p.v. het klassieke ‘koffie met koekje’ zijn producten van de Cerrado ingrediënten van een smakelijke pauze.

Vrouwen klagen aan

Nadien moet ‘O escritor Belga’ het woord nemen. Ter ondersteuning -om het perverse wereldsysteem tussen Brazilië-Europa-Afrika- uit te leggen draaien we nadien de DVD ‘Koe nummer 80 heeft een probleem’.(1) Nadien ontspint zich een heftig, controversieel debat tussen diverse professoren. Opvallend is dat enkele vrouwelijke collega’s geanimeerd van leer trekken tegen het kapitalisme dat Brazilië in een neo-koloniale positie wringt, zonder het zelf te willen inzien. Neen, de hoofdstroom in de samenleving is fier op het exportmodel dat de andere continenten meent te moeten voeden. De vrouwen wijzen op de verregaande privatisering van het water door Coca Cola en andere buitenlandse bedrijven, op het feit dat dit landbouwmodel tot 70 % van het water opeist en op heel wat andere ongerechtigheden. Niet alleen soja, maïs en suikerriet zijn voor het merendeel ‘export van water’. Voor een kilogram rundvlees is tot 30.000 liter water nodig. Een andere professora humane wetenschappen getuigt vanuit een onderzoek dat zij leidde in de melkveehouderij. Volgens haar geraken niet alleen de kleine melkveehouders uit de Agricultura Familiar in de problemen, maar hebben ook de fazendeiros met melkvee grote schulden. Wie er alleen maar beter van wordt, is de toeleverings- en verwerkingsindustrie, de handel en de supermarkten.  

Mannen verdedigen belangen

Het wordt de mannelijke collega’s landbouwingenieurs iets te machtig. Passioneel verdedigen ze het exportmodel van de agronegócio. Dure woorden als ‘coöperatieven’ en ‘duurzaamheid’ vliegen in het rond. Eentje roept: “Wat is dat voor onzin dat ‘ons’ water van de Cerrado onder de vorm van soja en ethanol wordt uitgevoerd! Ons water is voor heel de planeet.” Mooi gezegd, maar de collega’s klagen aan dat door het heersende landbouwmodel het waterpeil drastisch zakt, de rivieren vlugger en langer uitdrogen, dat bronnen en rivieren door het overvloedige landbouwgif dood achterblijven. Ze wijzen juist op het feit dat het gezonde water dat ons nog rest door grote bedrijven geprivatiseerd wordt, terwijl het toch een publiek goed is. De man kaart wel terecht aan dat slechts 20 % van de meer dan 200 miljoen runderen geëxporteerd wordt. De Brazilianen eten dus zelf veel vlees en kijken best eens dringend naar hun consumptiegedrag. 
Een ander: “Het zijn ook de boeren die er beter van worden, want zij zijn lid van de coöperatieven. Wij zijn fier dat we nu met onze zuivel hoe langer hoe meer de wereldmarkt op kunnen.” Ik sta perplex. Het is alsof hij de film zonet niet gezien heeft: Nederlandse melkpoeder die in Senegal  plaatselijke zuivelproductie quasi onmogelijk maakt. Vervang Europees door Braziliaans en je zit midden in de novela die Brazilië wil binnentreden. Achteraf blijkt dat hij deels bij de bewuste coöperatief werkt en deels aan de universiteit.

De agronegócio, een zegen voor de mensheid? Gisteren zat ik een uur in de ‘Roda de entrevistas’ van TBC (Televisão Brasil Central). De raadgever van de milieudienst van Apericida de Goiâna zat ook in het panel. De goede man heeft al vier aanvallen moeten trotseren. Bij de laatste bedreiging vond hij zeven schoten in zijn wagen. Wie publieke goederen als natuur en milieu probeert te verdedigen, riskeert zo nu en dan zijn leven.
De agronegócio duurzaam? Ja, duurzaam in het geweld tegen degenen die de dictaten van de machtigen trotseren.

Luc Vankrunkelsven,
Goiâna, 27 mei 2010

(1) Gezamenlijk project van Vredeseilanden, Wervel, Oxfam Solidariteit, Coalition Stratégies Alimentaires met partners uit Brazilië, Senegal, België, Groot-Brittannië en Frankrijk. Een film van Dirk Barrez en Global Society. Verkrijgbaar in het Spaans, Nederlands, Engels, Portugees en Frans.