Braziliaanse sociale bewegingen zijn kampioen in het massaal mobiliseren.
Zo heeft MST zijn jaarlijkse ‘avril vermelha’, rode april, met tientallen bezettingen door duizenden mensen in heel het land. Bezettingen, zowel op de (dikwijls illegaal ingepalmde) grond van grootgrondbezitters als in de steden, waar de beslissingen ten voordele van de agronegócio vallen. 17 april, de ‘internationale dag van de boerenstrijd’ (herdenking van de 16 doden van Carajás), is een blijvende bron om in die periode telkens opnieuw de reforma agrária hoog op de politieke agenda te zetten.

Fetraf heeft in mei zijn jaarlijkse ‘jornada da luta’. Dit jaar was het voor Fetraf-Sul een extra druk voorjaar met het driejaarlijks congres in maart en met in april-mei de verkiezing van een nieuw bestuur. Een nieuwe generatie zal nu de fakkel overnemen. Deze weken zijn er dan voor het zesde jaar op rij massale mobilisaties in diverse steden van de drie zuidelijke staten (1). Duizenden boeren komen er op straat voor de financiering van waardige woningen op het platteland (2), schikkingen i.v.m. de schulden die velen moe(s)ten aangaan, een correcte regeling i.v.m. natuurbehoud op het bedrijf en vergoeding voor milieudiensten, etc.
28 mei moet dit alles in Chapecó uitlopen op een groot evenement met 10.000 boeren. Cooperhaf zal dan in een congres het nationaal belang van decente woningen op het platteland op de kaart zetten. Voor Coopehaf zal er dan ook een nieuw bestuur gekozen worden, terwijl het nieuwe bestuur die dag aantreedt. Dilma Rousseff, presidentskandidaat ter opvolging Lula, zal aan deze happening deelnemen om kennis te maken met de dynamiek en de problematiek van de Agricultura Familiar.

En dan zijn er de kippen.

Chapecó is de ’hoofdstad van het vlees’. Tot gruwel van menig vegetariër. Het is ook het epicentrum van de integratieteelt van kippen, kalkoenen en varkens. Duizenden boeren zijn in de greep van machten als Sadia (en Perdigão die in ‘Brasil Foods’ willen fuseren tot één van de grootste vleesbedrijven ter wereld), (de zogenaamde ‘coöperatief’) Aurora, en enkele minder bekende goden. Fetraf-Sul organiseert deze weken een tiental hearings met kippenhouders in diverse gemeenten van de regio. Het is een samenwerking met een aantal vereadores (schepenen) en burgemeesters, die de situatie niet langer kunnen aanzien. Ook Sandro Aduardo Sardá, promotor van het Openbaar Ministerie - justitie van arbeid, is tien keer van de partij. Zelf heb ik het geluk om zo een avond in Xanxeré en Coronel Freitas te kunnen meemaken.
De term ‘psychotische kip’ leerde Zezinho Francisco me kennen. Ik dacht dat we in Acre ‘galinha caipira’ (scharrelkip) voorgeschoteld kregen, maar nee: het was ‘frango psichótica’ van de bio-industrie. Hier op de hoorzittingen hoor je uitspraken als: ‘frango escravo’ (kippenslaaf) of ‘de kippen worden beter verzorgd dan de kippenhouders’.

Coronel Freitas. Meer dan 120 mensen druppelen binnen. Het is een gespannen sfeer. Je ziet dat velen van hen bedrukt zijn. Het is dan ook niet mis wat je op zo’n zitting te horen krijgt. De situatie en de strijd die moet geleverd worden, wordt vergeleken met de situatie van duizenden gezinnen van de Agricultura Familiar die in de tabaksteelt zitten. Hun arbeidssituatie gaat ook in de richting van verborgen en ongezonde slavenarbeid. De laatste jaren probeerden de mobilisaties van Fetraf en van andere organisaties hier één en ander aan te verbeteren.(3)
Het evenement vindt plaats in een zaal voor volwasseneneducatie. Rond ons heen hangen teksten van Paulo Freire.

“Het onderwijs kan de maatschappij niet veranderen,
maar zonder opvoeding verandert ze evenmin.”
                                        
                                                             Paulo Freire

Er worden diverse inleidingen gegeven. Blijkt dat er in  Coronel Freitas 400 gezinnen in de integratieteelt zitten: 370 met kippen en 30 met kalkoenen. De laatste tijd zijn er 28 gestopt. Naar buiten toe omwille van milieuproblemen, maar eigenlijk was het een kwestie van economie.
Economie? Ja, blijkt dat de mensen behoorlijk uitgebuit worden. Alexandre Bergamin, de coördinator van Fetraf-Sul Santa Catarina, brengt wat getallen mee vanwege de universiteit van Chapecó. Teveel om in een artikeltje neer te schrijven. Of misschien toch dit: de kippenhouders hebben gemiddeld per kip 0,13 real winst; per kg kippenvlees 0,05 R. Dat is minder dan een bonbon kost in de winkel. Met die ‘winst’ moeten ze proberen te leven. Om de 20 jaar moeten ze een nieuwe schuur zetten van ongeveer 90.000 reais en in de schuur om de 10 jaar een nieuwe inrichting aan 98.000 reais. Niet te verwonderen dat deze mensen hier geslagen binnen komen en dat de meesten bij de bank zware schulden hebben.
Iemand zegt: “Enkele jaren geleden vochten we om grond en krediet. Nu moeten we strijden om (mensen)rechten.” Hoe zou dat bij ons in België zijn? In Europa?
Momenteel is er de opmars van megavarkens- en megakippenbedrijven. Het is volop aan de orde in Duitsland en Nederland. Ook in Brazilië willen de grote vleesbedrijven met minder mensen meer dieren houden. Mega. Big. De reus Sadia wil zijn markt verdubbelen, o.a. richting China.(4)
Ze vragen ‘o Belga’ om even te spreken. Ik vertel over de DVD die ik hier en daar tijdens deze tournee gebruik: ‘De Gekke Kippenziekte’(A Anomalia Aviária). (5)  De film brengt in 28 minuten een relaas over de kippenproductie in de Europese Unie en de dumping van kippen sinds het in voege treden van de nieuwe WTO-regels in 1995. Afrikaanse landen worden overspoeld niet alleen door goedkope kippenbillen uit Europa, maar ook door ingevroren spul van Sadia uit Brazilië. De Europese consument koopt hoe langer hoe minder een volledige kip, maar koopt in de supermarkt kippenborsten in een wegwerpbakje. De rest van de kip wordt geglobaliseerd. China krijgt onderdelen. Afrika krijgt vooral de kippenbillen. 
De film brengt niet alleen het probleem, maar ook hoe boeren en consumenten verzet organiseren tot bij Europese Commissie in Brussel. Mooi komt in beeld hoe Afrikaanse kippenhouders zich willen organiseren tegen de goedkope dumping uit het buitenland. Hun cultuur staat dan ook op het spel, want bij feesten is het kip! Vrouwen zorgen er traditioneel voor de kippen. Hun positie en eigenwaarde wordt nu samen met de goedkope, overzeese billen gedumpt.
Aan beide kanten van de oceaan begint de kippenkwekersopstand. Waar gaat dat eindigen?

“Het is fundamenteel om de afstand te verminderen
tussen wat men (s)preekt en wat men doet,
zo zal op een gegeven moment,
jouw praktijk jouw spreken zijn.”
                                           Paulo Freire

De Procureur van werk van het Openbaar Ministerie windt er geen doekjes rond: “De integratieteelt zorgt voor een diepe crisis van dit landbouwmodel met zware schendingen van de mensenrechten, verarming en plattelandsvlucht. We eten met zijn allen vruchten van menselijk lijden. De slachthuizen kennen een legioen aan jongeren in ongezonde en gevaarlijke werkomstandigheden. Brazilië is kampioen in de sociale en eco-sociale dumping. Zo kunnen de producten op binnenlandse en buitenlandse markten goedkoop afgezet worden.”
Ik vraag me af hoe lang de machtige integratoren deze moedige man nog in het gerecht van Chapecó  gaan dulden…
Hij somt een aantal schendingen op:

• productiekosten en wat ze maar aan vergoeding krijgen;
• zware werkdagen. Overdreven clausules;
• geen recht op verlof en wekelijkse rust;
• gezondheidsproblemen. In Braço do Norte, Santa Catarina, heeft 86 % van de kippenhouders ademhalingsproblemen;
• heel wat psychische problemen en aandoeningen van het bewegingsapparaat;
• schulden bij de banken;
• een reductie van het eigen patrimonium;
• herhaaldelijke investeringen;
• verarming van de producenten.

Tal van oplossingen en eisen vanuit de verschillende hearings passeren de revue.
Hij stelt ook strategieën voor:

• boeren-arbeiders die zich organiseren; mobilisatie en protesten;
• publieke debatten; het probleem zichtbaar maken;
• vergaderingen met de integratoren;
• actie ondernemen op het wettelijk niveau;
• actie met het Ministério Público de Trabalho (met hem dus).

Als uitsmijter geeft hij nog mee: “De schrik van de agro-industrie is dat het volk zich verenigt.”

Commissie

Nadien ontspint zich een levendig debat met de zaal. Iemand zegt: “Ik betaal om te kunnen produceren. Dat moet veranderen. Dat kàn veranderen, als we samenspannen.”
Elke avond eindigt met de oprichting van een commissie, die bestaat uit contracttelers, vertegenwoordigers van Fetraf en enkele vereadores. Volgende week al komen al deze commissies samen in Chapecó om gezamenlijke strategieën af te spreken en om de druk te verhogen.
De volgende maanden zullen Sadia, Aurora, Avepar, Freadis, Diplomata en de anderen delegaties van de boeren over de vloer krijgen. Benieuwd welke diplomatie Diplomata zal gebruiken. Het bedrijf slaagt er in om de telers structureel veel te laat en te laag te betalen.

Zullen woord en daad elkaar omhelzen?
Zullen Afrika, Europa en Brazilië elkaar in de kippenhistorie kunnen vinden?

Luc Vankrunkelsven,
Chapecó, 13 mei,

(1) Fetraf-Sul: http://www.fetrafsul.org.br/index.php?option=com_content&task=view&id=511&Itemid=1
      http://www.fetrafsul.org.br/index.php?option=com_content&task=view&id=512&Itemid=1
(2) www.cooperhaf.org.br
(3) Zie ook: ‘Als tabak maniok wordt’ in ‘Dageraad over de akkers’ en ‘Soja, tabak en het kruis’ in ‘Brazilië-Europa in fragmenten?’ van dezelfde auteur.
(4) Ik ben altijd voor treinen geweest, ter vervanging van het dure en vervuilende wegvervoer, maar hier is iets bijzonders aan de hand. Binnen enkele maanden gaan de studies van start om een nieuwe spoorlijn aan te leggen van Oost- naar West Santa Catarina. Of concreter: van vleesstad Chapecó naar de haven. Ze heet ’Ferrovia  Integração’ of ‘Ferrovia Frango’. Twee termen als een klok: ‘kippentrein’ of ‘integratietrein’. Kippentrein hoeft geen commentaar. ‘Integratie’ slaat op de integratie van de bevolking van Santa Catarina, tussen Oost en West. Ter bevordering van toerisme en economie. Integratie ook als de natte droom om de twee oceanen te verbinden door middel van een trein. En in één beweging de integratie van Brazilië, Argentinië en Chili. Om de kippen, soja en andere commodities zo vlug en zo goedkoop mogelijk in China, Europa en Afrika te krijgen. Het is natuurlijk een onderdeel van het IIRSA, dat Latijns-Amerika met grote infrastructuurwerken wil ‘ontsluiten’. Dat de kippen-, kalkoen- en varkenstelers ook in de integratie zitten, zal wel louter toeval zijn zeker?
(5) Een uitgave van EU-Media, 2006; www.eu-media.info , met steun van diverse Europese ngo’s, gelieerd aan de Evangelische kerken.