Het is een oude droom van de sociale bewegingen (MST, Fetraf, MPA, MAB, MMC) (1) om in Zuid-Brazilië een nieuwe universiteit op te richten, die geëngageerde opleiding kan geven aan de bevolking van het binnenland. Het zou een universiteit moeten worden, die zich niet tot de grenzen van een deelstaat beperkt en waarbij de sociale bewegingen kunnen bewaken dat de Agricultura Familiar en haar bewegingen versterkt worden. Het is zover: in maart 2010 begonnen de eerste lessen, al moet er nog veel opgebouwd worden. (2)

13 nieuwe universiteiten

Er valt op 8 jaar beleid van president Lula heel wat aan te merken, maar op tal van terreinen werden er toch reuzenstappen gezet. Bolsa família is er één van: een ondersteuning van de armste families en dat met een reeks criteria. O.a. dat de kinderen regelmatig naar school moeten kunnen gaan. ‘Minha casa, minha vida’ is een andere dynamiek, waarbij momenteel tienduizenden nieuwe woningen worden gebouwd. Het komt meestal mensen ten goede, die in het verleden niet de kans kregen om een decent huis te bouwen of te laten bouwen. Ik mocht vannacht getuige zijn van zo’n pas gebouwd huis. Een feest!
Het onderwijs, dat dikwijls ondermaats is, werd verder uitgebouwd. Vooral de toename van publieke, federale universiteiten valt op: 13 nieuwe met niet minder dan 102 campussen. Bovendien krijgen velen de kans om met een beurs aan privé-universiteiten te studeren.

Enkele universiteiten springen er toch wel uit: in Foz do Iguaçu wordt een Latijns-Amerikaanse universiteit gebouwd, met studenten en professoren uit Brazilië, Argentinië en Paraguay. Binnen vier jaar moeten er 10.000 studenten studeren. Architect: de 102-jarige Oscar Niemeyer. In Fortaleza wordt een Afro-Portugese instelling uitgebouwd met professoren en studenten van Brazilië en uit Portugeessprekend Afrika.
Ik overnacht in het huis van Elemar do Nascimento Cezimbra, één van de nationale leiders van MST. Niet toevallig, want Laranjeiros do Sul en omstreken heeft de meeste assentamentos (herverdeelde grond van fazendeiros aan landlozen en dat dikwijls na heftige confrontaties) van heel Brazilië. Het was ook hier dat fotograaf Sebastião Salgado de wereldberoemde foto’s maakte van landlozen die met duizenden tegelijk een fazenda binnentreden. Zuid-Brazilië is trouwens de wieg van de grote sociale bewegingen, die Brasil rijk is. Elemar vertelt nu fier over de gezamenlijke droom die Via Campesina met Fetraf jarenlang deelde en die nu werkelijkheid wordt. Het is dan ook een overwinning van formaat.

De lijn uitzetten

Het mag niet zo maar een universiteit worden zoals zovele andere. 98 % van de studenten komt uit de werkende klasse: arbeiders en gezinsboeren.
Twee keer per jaar komen 42 vertegenwoordigers in een Strategische Sociale Raad samen. Ze moeten de lijn van onderzoek en extensão (werking buiten de muren) bepalen. In de raad zitten de vier directeuren van de campussen in Rio Grande do Sul, Santa Catarina en Paraná, vertegenwoordigers van de studenten, van de kerken, 12 vertegenwoordigers van de sociale bewegingen, vijf vertegenwoordigers van de burgemeesters, vijf ondernemers, één vertegenwoordiger namens de publieke universiteiten en één namens de private universiteiten.
Iedere campus zal dan voor zijn werking ook nog eens een raad hebben.
Dat het menens is om de brede maatschappij er bij te betrekken, mocht ik deze namiddag ondervinden. Een plechtige ondertekening door diverse burgemeesters om samen grond aan te kopen maakt het mogelijk om binnenkort de eerste steen van ‘Campus Laranjeiras do Sul’ te leggen. Een bont gezelschap van aanwezigen laat al iets van de uitgezette ‘lijn’ aanvoelen. ’s Ochtends kon ik zelf in dialoog met 120 studenten en professoren gaan. Thema: “Veevoer, een geschiedenis van interafhankelijkheid”. Professora Josimeire Leandrini zorgt voor het warme onthaal. Zoals bijna alle professoren is ze, omwille van deze vernieuwende aanpak, onlangs naar Laranjeiras do Sul verhuisd.

De ‘lijn’ zorgt alleszins voor een kritisch denken. Voorbij de afhankelijkheid.
Bij professoren én studenten. Ik heb al wat anders meegemaakt, zowel in België waar het bedrijfsleven hoe langer hoe meer onderzoekers financiert, als in Brazilië.  

Luc Vankrunkelsven,
Chapecó, 7 mei 2010

(1) Fetraf: Federeção dos Trabalhadores na Agricultura Familiar; www.fetrafsul.org.br
MST: Movimento dos Trabalhadores Sem Terra; www.mst.org.br ; www.mstbrazil.org ; www.viacampesina.org
MAB: Movimento dos Atingidos por Barragens; www.mabnacional.org.br
MPA: Movimento dos Pequenos Agricultores; www.mst.org.br
MMC: Movimento de Mulheres Camponesas; www.mmcbrasil.com.br
(2) Universidade Federal Fronteira Sul met campussen in Chapecó (zetel) (Santa Catarina), Cerro Largo en Erechim (Rio Grande do Sul), Laranjeiras do Sul en Realeza (Paraná); www.uffs.edu.br