Belastingen ontduiken of ontwijken, is niet alleen een jeito van Brazilianen. Dat kan je ook in België goed leren, maar aan creativiteit ontbreekt het hier toch niet.
Terwijl president Morales deze dagen een wereldtop van de volkeren samenroept om tegen de klimaatopwarming van onderop actie te ondernemen, passeren wij de grens Bolivia-Brasil. Wat verder is er een ‘zona franca’. Belastingsvrije zones of zones met heel wat minder te betalen belastingen werden tijdens de militaire dictatuur in enkele deelstaten opgericht. Meestal aan de grens om bijvoorbeeld de goedkope producten vlak over de Boliviaanse grens te counteren, maar toch ook   in Manaus. Belastingvrije zones zijn er doorgaans om toeristen te plezieren, zoals in luchthavens. Een praktijk waar me trouwens altijd de zin van is ontgaan.
We gaan met ons busje tanken in Guajara-mirim. Wat blijkt? Hier staan honderden grote vrachtwagens. Met de meest diverse producten staan ze in de rij. Velen overnachten er. Ze rijden honderden kilometers over en weer om voor hun lading een stempel op te halen. Heel wat vrachtwagens komen zelfs uit São Paulo. Ze rijden dus duizenden kilometers en kunnen onverstoord de deelstaatgrenzen passeren, omdat het groothandelsvolumes betreft voor de Zona Franca tegenover Bolivia. Die lading wordt dan zogezegd in Guajara-mirim verkocht aan de virtuele toeristen. Ze rijden echter terug tot bijvoorbeeld Porto Velho of Ji-Paraná, 14 uur naar het zuiden. De veeltonners helpen de sojavrachtwagens die uit de andere richting komen om de asfaltwegen in de korste keren tot een tapijt vol gaten om te toveren. Hun producten worden zo in de detailhandel en in de supermarkten van heel Rondônia met meer winst verkocht. Als ze na de Zona Franca maar niet de grens met een andere deelstaat overgaan, want dàn moet er wel belasting betaald worden. Niemand reageert. De douane niet, want die zit verderop aan de grens om producten te controleren, die vanuit Bolivia binnenkomen. De politie niet, want het is hun taak niet. Het betreft dus een publieke roof, waar heel wat instanties oogluikend aan meewerken.
Zolang petroleum te goedkoop blijft, zullen zulke zona’s trekpleisters van camions blijven, alle klimaatdiscurso’s ten spijt. En als diesel te duur wordt, dan zal ‘groene’ biodiesel uit soja immers wel de oplossing brengen!

Califôrnia als icoon

We rijden door ‘Nova Califôrnia’. De ultieme, natte droom: Californië immiteren. The American dream. Uit het niets veel rijkdom vergaren. In ons busje hangt een geurboompje. Toevallig in Amerikaanse vlagdesign, zoals je hier in vele auto’s ziet hangen. Onopvallend. Evident. Het hoort bij het leven, zoals de lucht, 4x4’s, veel vlees en het water. Bij een volgende tankstation zien we 104 tractoren op vrachtwagens staan. Het zijn dit jaar verkiezingen en politici strooien graag tijdig geschenken uit. Deze tractoren worden gegeven aan ‘associações’, groepen van boeren. Het is hier blijkbaar letterlijk het Wilde Westen. De man die 8 jaar gouverneur was, wil nu senator worden. Half 2009 liepen er al 601 processen tegen hem. Hij heeft o.a. moorden op zijn geweten om gronden in te pikken. Nee, hij deed dat niet zelf. Daar bestaan pistoleiros voor. Hij is afkomstig uit Santa Catarina en heeft zich tot doel gesteld om van Rondônia in het Noord-Westen van het land een ‘zuiderse staat’ te maken. De tractorstrategie als verkiezingsinzet schijnt daartoe te behoren. De man verzamelde voor zijn clan heel wat macht, o.a. met de lucratieve handel in drugs allerhande. In sommige banken schijnt uit de drugswereld in één week tijd evenveel geld binnen te komen als van de reguliere economie in één maand. Ik heb het vermoeden dat dat in Santa Catarina lichtelijk anders is. Ofwel ben ik niet van deze wereld en te naïef.
Californië is blijkbaar een logo dat velen kan animeren. Is het in België geen merknaam van confituur? En van de import van Amerikaanse wagens? Californië is nochtans ook een kweekbed van vele alternatieven. Biologische landbouw is er één van. Landbouw op basis van mineralen i.p.v. met chemie. Zal deze streek hen daar ook in volgen? Eén van de interessantste ‘reflorestamento-initiatieven’ in Rondônia heet alleszins ook ‘Califôrnia’. Er is hoop. Tussen hoop en wanhoop koop ik een pot ‘doce de mamã com castanha/confituur van papaya met Pará-kastanje’ van ‘Reca Califôrnia’.

Dekoloniseren

Sinds 2006 wil Evo Morales met zijn regering Bolivia dekoloniseren. Het is duidelijk dat hij veel weerstand krijgt vanwege de gevestigde machten, maar hij houdt stand. De ene verwezenlijking volgt de andere op. Bij het oversteken van de Rio Madeira konden we symbolisch, maar heel reëel het verschil zien tussen de massale kolonisering van Brazilië en de meer druppelgewijze kolonisering in Bolivia. De Braziliaanse kant is grotendeels ontbost, de Boliviaanse oever beschikt nog over ongerept woud met hier en daar een reuzenboom zoals de Samauma die er fier bovenuit steekt. Beide streken werden door Europeanen overruled en tot landen omgetoverd, maar de grote meerderheid van Bolivia bleef inheems en bewaarde zijn ziel. Brazilië is een mayonaise, een subcontinent met een enorme diversiteit aan volkeren en culturen, maar de macht zit tot nader order nog altijd aan de kant van de Europese afstammelingen. De multinationale ondernemingen krijgen er de laatste decennia dan ook (nog) meer vrij spel. Een symboolstrijd voor Bolivia was anno 2000 de manifestaties tegen de privatisering van het water in de hoofdstad Cochabamba. Mét resultaat: de toenmalige regering en de multinational haalden hun slag niet thuis.
De inheemse volkeren beginnen zich de laatste jaren internationaal te organiseren en hun stem te laten horen. Internationaal, want de koloniale grenzen zijn voor hen kunstmatig. Het Wereld Sociaal Forum in Belem, anno 2009, was zo één van die momenten dat ze samen krachtig tot het wereldgeweten spraken. Bolivia met zijn inheemse president neemt hierin het voortouw. Het is een baken van hoop tot verandering. Inheemse volkeren wijzen ons de weg terug. Een weg vooruit, die de planeet en onszelf ten goede zal komen.

Vanuit de indiaanse levensvisie wil Morales nu, naast een ‘Universele verklaring van de rechten van de mens’, een ‘Universele verklaring van de rechten van Moeder Aarde’ in de steigers zetten. Het is niet meer of minder dan de meest fundamentele aanval op het kapitalisme ooit. Veel diepgaander dan het marxisme dat zelf bleef steken in het materialisme. 15.000 deelnemers uit 120 verschillende landen komen er samen, na de klimaatflop in Kopenhagen van eind 2009.
Waar dit uiteindelijk op uitloopt, is nog onbekend.
Eén slag haalde Evo Marales alleszins al thuis. In 2009 erkenden de Verenigde Naties op zijn voorstel 22 april als ‘International Mother Earth Day to celebrate the Andean divinity Pachamama, or Mother Earth’.     

Luc Vankrunkelsven,
Ji-Paraná,
Internationale dag van Moeder Aarde, 22 april 2010

Website van de klimaatconferentie: http://cmpcc.org/  
In het Engels: http://pwccc.wordpress.com/