Het is de laatste avond van de CPT-cursus. Naar goede Braziliaanse gewoonte wordt dat ‘festa’. Minder leuk (voor mij) is dat het zonder verpinken een churrasco van de Gaúchos is, ook al zitten we duizenden kilometers van Rio Grande do Sul. Om van de interessante ‘discurso’ tijdens de cursus naar verandering van ‘prática’ in het concrete leven te evolueren, is nog een lange weg.  Het had deze dagen nochtans dikwijls geklonken: de ‘Sulistos’, die van het Zuiden, hebben hier een heel andere mentaliteit binnen gebracht: ieder zijn stuk land in eigendom, afbranden, ontbossen, rundvee, monocultuur, veel veneno (gif), slachthuizen, koelhuizen, vlees, vlees, vlees. Wie de buslijnen van zuid naar noord bestudeert, ziet duidelijk hoe de migratie van Rio Grande do Sul, Santa Catarina en vooral vanuit Paraná via Mato Grosso do Sul, Mato Grosso, Rondônia, Acre gelopen is. Met feriadões (verlofperiodes) zie je ware volksverhuizingen van familieleden van staat tot staat. De deelstaten Minas Gerais en Espirito Santo leverde het Amazonegebied ook de nodige handen om te ontbossen. De immigranten waren in de koloniseringprojecten verplicht om binnen de drie jaar een behoorlijk deel van hun stuk grond te ontbossen. Zoniet, dan verloren ze het recht om daar te blijven.

Ik zit nog wat aan de computer te werken, als João Nunes stilletjes bij me komt zitten. Hij wil zijn verhaal doen. Hij is één van de velen die naar Acre gelokt werden, maar hij speelde het spel niet helemaal mee.
“Ik was in het noorden van Paraná boia-fria (loonarbeider, letterlijk: ‘hij die uit een koud bord eet’). Ik was er werkzaam in soja- en katoenplantages, maar kon zelf geen grond vast krijgen. Met koloniseringsprogramma’s van de INCRA werden we in het noorden neergezet. Voor ons gezin was dat in 1986. We kregen een lot van 51 hectare ter beschikking. Overheidssteun kregen we alleen maar voor agropecuaria. Runderen dus. Ontbossen. Afbranden mocht toen nog. Nu is dat verboden. Met de tractor alles omgooien mag nog wel. Wat de groten nog altijd doen.
Van 1987 tot 1995 gaf de overheid subsidies om met rundvee te beginnen. Nu wordt nog altijd voor hetzelfde geld gegeven, maar alleen voor de fazendeiros.
De technici van de overheid zijn van maar één model doordrongen: runderen en veel gif bij de productie. In deelstaat Paraná werd in de jaren ’70-’80 hetzelfde gedaan: afbranden, uitbreiden, gif spuiten. Op TV-educativa van Paraná zie ik nu dat ginds heel wat alternatieven leven en dat de technici van de overheid ook agroecologische initiatieven ondersteunen.
Voor een andere weg staan we hier helemaal alleen: we ontbosten minder dan de anderen, we hebben minder vee en houden aan een grote diversiteit van producten. We gebruiken geen gif, maar hebben geen alternatieven of ondersteuning. De technische ondersteuning is hier volledig in de ban van de politiek, die maar in vier jaren en aan nieuwe verkiezingen kan denken.
Door het feit dat wij niet volledig ontbosten, kunnen wij uit het bos nog açai oogsten, rubber en copaiba-olie. Na jaren van discussies van onderop, beginnen politiek en technici een beetje te veranderen. Maar ondertussen zitten we vooral met vee en is de biodiversiteit van het woud zo goed als weg.
En nu komt de eerste soja onze deelstaat binnen. Komen we in hetzelfde straatje terecht als Mato Grosso en Rondônia? We moeten nù de discussie voeren voor het te laat is!”

Ik val stil van zijn verhaal. Zijn leven is een perfecte samenvatting van wat hier de laatste 25 jaar gebeurd is. Het is een kreet van hoe mensen op zoek naar wat grond en wat meer geluk, gevangen gezet werden in een eenheidsworst. Duizenden kilometers van hun heimat.
Om het sojadebat in de boerengroepen wat te voeden, neemt hij ‘Kruisende schepen in de nacht. Soja over de oceaan’ mee. En om zelf de puzzel samen te leggen: ‘Brasil-Europa em fragmentos?’
Is het vijf na twaalf of kunnen we nog voorkomen dat nu ook Acre volledig in stukken uiteen valt?

Acre, vol runderen en vervolgens vol soja. In deze volgorden, want nee, ‘sojaboeren ontbossen niet’.
Acre, met hier en daar een huisje met mensen, ingeschakeld in de logica van de internationale vleesmarkt.
Zou het slothoofdstuk ‘Veevoer, een geschiedenis van (inter)afhankelijkheid’ enig licht kunnen werpen op deze planetaire verblinding?

Luc Vankrunkelsven,
Plácido de Castro, 21 april 2010.