Vannacht tijdens de vlucht Madrid-São Paulo vleide ik mijn vermoeide hoofd op een tekst, die TAM voor de passagiers uitspreidt: “O Brasil será a 5a potência mundial na próxima década. Qual o benefício para a sua empresa?”/Brazilië zal in het volgende decennium de vijfde economische macht worden. Welk voordeel heeft dat voor uw bedrijf?” (The Economist, november 2009). Een zetelbeschermerstekst van Pricewaterhousecoopers, pwc.com/br . Symbool van globalisering?

You have to be the first

In de luchthaven van Madrid moest ik vijf uur wachten: tijd genoeg om het beleidsplan landbouw van de Vlaamse regering te lezen. Vlaanderen wil in 2020 tot de vijf meest ‘performante’ regio’s van Europa behoren. Ja, en landbouw met zijn Vlaamse exportbelangen, gestoeld op de gigantische import van grondstoffen, moet daar een onderdeel van zijn. Iedereen wil de eerste zijn. Het begon in de Verenigde Staten met het embleem ‘You have to be the first’. Het rolde over Europa, dat zo graag mee (economische) wereldleider wil zijn. China is al volop het fabriek van de wereld. Brazilië is één van de belangrijkste grondstoffenleveranciers, richting Japan, Europa, Verenigde Staten en China. Om de vijfde economische macht te worden zet de industrialisering zich door. Ook in de landbouw. Fetraf-Sul vroeg me om in deze tournee het opkomende fenomeen van de megavarkensbedrijven op te pakken. Megavarkensbedrijven in Duitsland, in Nederland. Mega-megabedrijven in de Verenigde Staten van Amerika en de Verenigde Staten van Brasil. De familiale landbouw wordt nog méér in een wurggreep gehouden, gebruikt en gemarginaliseerd. Van de bergen rond Chapecó druipt geen honing van overvloed, maar varkensmest van vernietiging en verdoken armoede.

Brasil wil de Number One worden in sojaproductie, in kippen- en varkensvlees en in zoveel meer. In de luchthaven worden we opgewacht door vele groeivertegenwoordigers met naamplaatjes: Pirelli, Anglo American, Wood Ward, BASF, Carrefour, Mercedes Benz, Volkswagen. Maar ook joden met keppeltjes en andere zonderlingen. Er staat zelfs een man bij met het naamplaatje ‘Extreme networks’. De geplande bezoeken voor vandaag in São Paulo willen zeker niet extreem zijn. Ze vangen de gevolgen op van de rush om ‘the Number One’ te worden, met als tussenstation de troostprijs van ‘vijfde economische macht’ te mogen zijn.

Brazilië vol gif

Ik moet even op Marcelo Andrade wachten. Hij werkte jarenlang in de chemische sector, maar is nu zeer geïnteresseerd in biologische landbouw. Per 1 april begon hij met een sabbatjaar. We trekken vandaag samen op in de miljoenenstad die São Paulo heet.
Ik koop ‘Le Monde diplomatique Brasil’. Een aangrijpend coverdossier : ‘Agrotóxicos. O Brasil envenenado./Pesticiden. Brazilië vergiftigd.’ Het voorwoord signaleert: “Brazilië is de grootste markt van pesticiden in de wereld en vertegenwoordigt 16 % van de wereldverkoop. In 2009 werd hier 780.000 ton verkocht, met een verwachte factuur van 8 miljard dollar. In de loop van de laatste 10 jaar, met de steile opgang van de agrobusiness, groeide de markt met 176 %, ongeveer vier keer meer dan het wereldgemiddelde. De import van deze producten vermeerderde met 236 % tussen 2000 en 2007. De 10 grootste bedrijven ter wereld in de sector van pesticiden concentreren meer dan 80 % van de verkoop in het land.’
De wereldwijde koploper in pesticiden is Monsanto met zijn Roundup. Anno 2009 maakte het bedrijf nog voor 1,84 miljard dollar winst met deze allesvernietiger. Voor 2010 wordt ‘slechts’ een winst voorzien van 250 à 300 miljoen dollar? Wat verklaart deze forse daling? Niet meteen de economische crisis, maar wel het feit dat Chinese producenten goedkopere kopieën  van Roundup op de markt brengen. Deze afgang verklaart mee Monsanto’s heftigheid om kost wat kost Royalties op Roundup Ready Soja binnen te rijven. Daar Argentinië geen Royalties op deze soja aanvaardt, probeert het bedrijf in Europa zelfs royalties te laten betalen voor varkens die met GGO-soja gevoederd werden. Voorlopig lukt deze claim nog niet.
Pikant detail: in de Antwerpse haven (België) produceert Monsanto enkele basisstoffen voor het vergif. De chemiesector en de autoassemblage maakten dat Vlaanderen de laatste 50 jaar rijk werd. Beide sectoren zijn nu in dat landsgedeelte zwaar in crisis. 130 van de 890 banen zullen de volgende maanden in de Antwerpse vestiging sneuvelen. Ondertussen bouwt Monsanto in Brazilië een nieuwe fabriek om Roundup te produceren. Daar deze fabriek een beetje werkgelegenheid zal scheppen, zet de multinational de Braziliaanse regering onder druk om de Chinese kopie van de Braziliaanse markt te houden.

Brazilië in hogere versnelling

Bij wijze van Braziliaanse verwelkoming hoop ik een ‘succo de laranja’ te kopen. 5,50 reais! Anno 2000 kostte me in Bahia zo’n portie vers appelsiensap 1 real. Benieuwd hoeveel het nu zal zijn, want hiér betaal je natuurlijk de luchthaven en São Paulo er bij.
Ontgoocheling: “Nee, meneer, we hebben alleen maar sinaasappelsap in flesjes.” Is  Brazilië dan toch écht wel opgenomen in de vaart der volkeren: fruitsap in flesjes en àls er dan al vers fruitsap is, met een prijs in hogere versnelling?

Ondertussen blijven de arbeidsomstandigheden in de appelsienpluk en in de rietsuikerkap tegen nieuwe vormen van slavernij aanschurken.
Ondertussen worden hier vele in de Europese Unie verboden vergiften nog uitvoerig gebruikt.
Ondertussen sterven jaarlijks 5000 landarbeiders per jaar door vergiftiging.
De vijfde economische macht worden heeft zo zijn collaterale damage.

Luc Vankrunkelsven,
São Paulo, 7 april 2010.