|
11 september doet (bijna) iedereen willekeurig naar New York kijken. 11 september 2001, maar er is ook 11 september 1973: de moord op de Chileense president Salvador Allende. Een niet onbelangrijke datum voor Latijns-Amerika (1). Maar 11 september is niet alleen een datum van dood en vernieling. Er werden dan ook mensen geboren, bijvoorbeeld de bekende bisschop Jacques Gaillot in Frankrijk en Ary Pará-Raios in Brazilië. Ary José de Oliveira - zijn oorspronkelijke naam – was een veelzijdig kunstenaar, die de kunst verstond om visuele kunstenaars, dichters, musici, auteurs, journalisten en natuurbeschermers rond zich te verzamelen. Uit erkentelijkheid voor zijn werk werd 11 september uitgeroepen tot ‘nationale dag van de Cerrado’.
Het centrale belang van de Cerrado
De publieke opinie in Brazilië, de internationale pers en dus ook de publieke opinie wereldwijd, ligt wakker van de vernietiging van het Amazonewoud. Terecht. Het vreemde is dat er geen gelijkaardige verontwaardiging leeft voor de Cerrado, de meest soortenrijke savanne ter wereld. Samen met dat andere typische ecosysteem Caatinga, beslaat het 30 % Brazilië’s oppervlakte. De Cerrado alleen al strekt zich uit over 2 miljoen km² en dit over 11 deelstaten, letterlijk in het centrum van Brazilië: Maranhão, Piauí, Bahia, Minas Gerais, Tocantins, Goiás, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, São Paulo, Paraná, Pará e Rondônia. Terwijl de ontbossing van het Amazonewoud gelukkig wat afneemt, neemt die in de Cerrado hevig toe: 30.000 km² per jaar, twee tot drie keer zoveel dan de ontbossing van het Amazonegebied in Brazilië. Terwijl het Amazonegebied zich over verschillende landen uitstrekt, is deze unieke savanne alleen in Brazilië te vinden. Cerrado is ook een verbindingsgebied tussen de verschillende biomas/ecosystemen. Dieren die met uitsterven bedreigd zijn in de Mata Atlântica, komen soms nog meer voor in de Cerrado. Het immense gebied is ook letterlijk het centrum van het hydraulisch systeem van Brazilië. Als de bronnen en rivieren die hier ontspringen, uitdrogen, dan krijgt heel Brazilië niet alleen ecologische, maar ook sociale en economische problemen.
10 redenen om de Cerrado te beschermen
1. Cerrado en Caatinga vormen 1/3 van het nationaal territorium van Brazilië.
2. De twee biomas voeren ecologische functies uit die vitaal zijn voor het hele land;
3. De ontbossing in de Cerrado is vandaag twee keer groter dan in het Amazonegebied.
4. De belangrijkste rivieren van Brazilië ontspringen en groeien in de Cerrado.
5. Het ondergrondse waterreservoir Guarani hangt voor zijn aanvoer van water af van gebieden in de Cerrado.
6. De regen en de rivieren in centraal Brazilië zijn van vitaal belang voor het energetisch systeem van Brazilië.
7. 95 % van de Brazilianen hangen voor hun elektrische energie voor een groot deel af van het water dat van de Cerrado komt.
8. De biodiversiteit van de twee biomoas is uniek, zonder gelijke in de wereld.
9. Bedreigde soorten door de vernietiging van het Atlantisch Woud overleven in een groter aantal in de Cerrado.
10. Als de Cerrado en de Caatinga ten ondergaan, dan zijn de andere ecosystemen ook bedreigd.
Amazônia, Pantanal en Mata Atlântica zijn sinds 1988 beschermd als ‘Patrimônio Nacional’. Cerrado en Caatinga niet. Daarom komt er de laatste jaren een hele beweging op gang om dit unieke gebied ook te beschermen. De kunst in de argumentatie is om de ecologische argumenten met de sociale en economische te laten samen sporen. De ecologische zijn in het Portugees mooi geordend onder ABC: água, biodiversidade e clima/water, biodiversiteit en klimaat. Deze drie zijn met elkaar verbonden en op hun beurt met keuzes die een andere sociale en economische ontwikkeling mogelijk moeten maken. 40 % van de Cerrado is al ontbost. De vraag is of Brazilië nog 1 miljoen hectare meer nodig heeft om op de internationale markten oorlog te voeren met soja, ethanol, katoen of andere commodities die met veel energie en veel vernietiging in de Cerrado kunnen voortgebracht worden. Of is er een meer familiale landbouw mogelijk, die met kleinere oppervlakten een goed inkomen kan vergaren met een diversiteit aan producten? Daarvoor is creativiteit nodig om de grote rijkdom te verwerken in boeren handen. Liefst in samenspraak met de milieubeweging en met heel de civiele samenleving. De creativiteit is er alleszins. Denk maar aan de lekkere picolés, de friskos, die met de vruchtenrijkdom van de streek gemaakt worden (2). Het ‘Fórum Goiano em Defesa do Cerrado’ wil alleszins aan de grote consensus voor een nieuwe en andere ontwikkeling werken. Het zal wel een constante alertheid vragen. Zo overviel mij onlangs een verontwaardigde vrouw met haar verhaal. Ze was zo gelukkig dat er in het gerechtsgebouw picolés met vruchten van de Cerrado te koop waren. Wat later waren deze, zonder enig overleg, vervangen door massaproducten van voedselgigant Nestlé. Het is duidelijk dat de groten der aarde andere plannen hebben met voedsel en regionale ontwikkeling, ook al dragen ze de modieuze term ‘duurzame ontwikkeling’ zo graag in hun vaandel.
Kan kunst de wereld redden?
Boeken schrijven is één, mooie foto’s maken is twee. Het boek dat u nu leest (in ontwikkeling tegen april 2010), is opgeluisterd door tekeningen van studenten, professoren en gemeenschappen van Matinhos in deelstaat Paraná. Het zegt iets over de hoge betrokkenheid van heel wat Brazilianen van wat met hun land in fragmenten gebeurt. Het verscheurde Brazilië verscheurt hen ook innerlijk. Aan deze kwetsuur en hoop op verandering willen ze uiting geven.
In Goiâna is er een bijzonder kunstenaar, die in de lijn van Ary Pará-Raios mensen in binnen- en buitenland wil bewustmaken van welk drama zich in de Cerrado voltrekt. João Caetano (3) doet dit door in ontroerende foto’s de schoonheid van de nog bestaande Cerrado open te leggen. Wervel thematiseert al heel zijn bestaan de gevolgen van de sojaopmars en van het vernietigende landbouwmodel, aan beide kanten van de oceaan. We hebben het niet alleen over wat er in het Amazonegebied gebeurt, maar ook over de sociaal-economische situatie in Zuid-Brazilië, over de culturele vernietiging in Maranhão, over het grote belang van de Cerrado en over zoveel meer. En we hebben het steeds opnieuw over de interafhankelijkheid van het landbouwmodel in Europa met wat er in Brazilië en elders gebeurt. Omdat we dit niet alleen met intellectuele argumenten kunnen doen, maar ook het hart willen aanspreken met kunst, denken we er serieus aan om deze begenadigde fotograaf voor ons twintig jarig bestaan in Brussel uit te nodigen. Brussel, hoofdstad van de Europese Unie, waar de beslissingen vallen over het internationale landbouwbeleid, verdient het om de pracht van de Cerrado onder ogen te zien.
Beslissingen in Europa hebben gevolgen in Brazilië. Beslissingen in Washington DC hebben gevolgen voor Brussel en Brasília. Opties in Brasília raken heel de planeet.
Luc Vankrunkelsven,
Belo Horizonte, 19 april 2009, Nationale dag van de Indio.
(1) Ooit schreef ik een boek over de 28 jaar tussen 11 september 1973 en 11 september 2001. Over de rol van de Verenigde Staten in Latijns-Amerika en over zoveel meer. Titel: ‘En toch… Een andere wereld is mogelijk. Porto Alegre: De basis in beweging.’ Dabar-Luyten, Heeswijk, 2002.
(2) Andere websites: www.frutosdocerrado.com.br ; www.centraldocerrado.org.br
(3) Van João Caetano verschenen verschillende aangrijpende boeken, o.a. ‘Ecos da Natureza/ Echos of Nature’, 2006. www.projetoalerta.com
|
