|
|
|
|
14 april 2009: A Santa Fé de Bunge |
In Vlaanderen zitten we in een wat moeilijk overleg met Boerenbond, de veevoedersector, de supermarkten en andere belanghebbenden om heel het sojaverhaal wat ‘minder onverantwoord’ te maken. Ik zeg het liever zo omslachtig om niet de graag gebezigde woorden ‘duurzaam’ of ‘verantwoord’ te gebruiken. Op internationaal vlak probeert nu de veevoeder-vleeskolom zijn systeem als duurzaam te verkopen door criteria op te stellen voor ‘verantwoorde soja’. Gewoon greenwashing om niets fundamenteels te moeten veranderen, bv. vragen stellen over vleesconsumptie en over onze vleesexportbelangen is bijzonder bedreigend.
Bunge
Onze waarden
Integriteit
Eerlijkheid en rechtvaardigheid dirigeren al onze acties
Openheid en vertrouwen
We staan open voor verschillende ideeën en opinies.
We vertrouwen op onze collega’s
In equipe werken
We valorizeren de individuele excellentie en het werken in equipe voor het welzijn van Bunge en zijn partners.
Ondernemingsgeest
We houden van individueel initiatief om mogelijkheden te ontmoeten en om resultaten te hebben.
Burgerschap
We werken voor de ontwikkelingen van de mensen, voor de sociale structuur en voor de economie van de gemeenschappen, waarin we werken.We zorgen met verantwoordelijkheid voor het leefmilieu.
Lege waarden. Holle woorden.
Onlangs zaten we in het overleg samen met een vertegenwoordiger van Cargill. Hij gaf een exposé over hun waarden en principes. Prachtig! Tot je concreet wordt: “Mijnheer, hoe vertaalt u dat op het terrein in Paraguay, waar Cargill de sojaopmars stimuleert?” Paraguay, waar vergiftiging van mensen, water en gronden een dagelijkse realiteit is. Paraguay waar uitgerekend de sojagod dagelijks de mensenrechten aan zijn laars lapt. De goede man die de prachtige principes in een flitsende powerpoint kwam voorstellen, scheen zich van geen kwaad bewust.
Aan deze ‘ontmoeting’ moest ik vandaag denken bij het bezoek van concurrent Bunge in Pedro Afonso. De plaatselijke padre Amarildo Dias Cardoso en Silvano Lima Rezende, medewerker van CPT-Tocantins rijden een ganse dag met me rond om de soja- en suikerrietrealiteit van Tocantins te leren kennen. De banner van de deelstaat luidt nu: “Tocantins. O grande parceiro do agronegócio.” Laat dàt vooral duidelijk zijn!
Fazenda Santa Fé had 600.000 ha, maar omwille van schulden, verkochten ze alles o.a. 75.000 ha aan het ‘project’ van Bunge van suikerrietproductie voor ethanol. Santa Fé wordt nu bezet door Santa Sé (1) van multinational Bunge, met geschiedkundige wortels in Duitsland en België, sinds meer dan een eeuw sterk in Argentinië. Terwijl wij op de regionale Sé zitten, wordt er op het gemeentehuis door diverse belanghebbende gediscussieerd over een nieuwe brug over de Tocantins. Bunge wil het laken naar zich toetrekken om de brug zo dicht mogelijk bij zijn ethanolproject te hebben. Maar het komt vast goed: de federale overheid is ook een nieuwe spoorlijn Norte-Sul aan’t aanleggen om de soja, biodiesel en ethanol zo vlug mogelijk naar São Luis te verslepen. De haven het dichtst bij Europa, de Verenigde Staten en Japan. Dààr zit de consument die zo hoognodig ‘groene’ energie wil. Zo besliste onlangs de staat Californië om massaal ethanol uit suikerriet in de auto’s te kappen. ‘Bunge Alimentos’ en co wrijven in hun handen. Dàg ‘Alimentos’! Nu valt meer geld te verdienen met de motor dan voor de maag.
Het huis van wantrouwen
Bij de waarden staat prominent ‘openheid en vertrouwen’. Andere ideeën mogen binnen komen. Het was echter niet evident voor ons om bínnen te geraken. Wantrouwen troef. Uiteindelijk lukt het ons. We worden even ontvangen. De vertegenwoordiger legt een kaart op tafel met de verschillende stukken van hun project: 75.000 hectare in eigendom, maar ze willen tegen 2011 drie ethanolfabrieken bouwen. In parceria met fazendeiros zal er 100.000 ha nodig zijn om deze fabrieken te doen draaien. In tegenstelling tot deelstaat São Paulo zal de teelt hier met irrigatie moeten gebeuren. We zien dan ook gigantische monsters van irrigatietoestellen. Hebben we dan nog altijd niets uit de geschiedenis geleerd? Is het geen systeem in drie stappen: irrigatie, verzilting, verwoestijning? Het tweestromenland Tigris en Eufraat was in Noord-Afrika een hemel op aarde. Zo vertelt de bijbel toch. Eén van de eerste irrigatieprojecten in de wereld werd daar uitgevoerd. Het is al eeuwen woestijn, terwijl de Nijldelta in hetzelfde Noord-Afrika nog altijd veel productie heeft. Er werd wel nooit irrigatie toegepast.
In het gesprek pakken ze uit met de vele milieumaatregelen. Ook de flitsende boekjes hebben het over de ‘groene’ toekomst en de vele milieu-initiatieven, die genomen worden. Altijd opnieuw stoot een mens op die gigantische greenwashing. Iemand die de zaak niet met wat kennis van zaken volgt, zou er zó intrappen. En het probleem is dat de publieke opinie in deze ontwikkeling volledig wordt meegenomen. De Propaganda Fidei met de God TV doet feilloos zijn werk. Ze planten zich in in een waterrijke streek. Maar hoe zal dat binnen 10 jaar zijn? De behoefte aan water voor 75.000 ha suikerriet is gigantisch. Het suikerriet wordt voor 5 jaar ingeplant. Onmiddellijk wordt er dan nieuw riet gezet. Na 10 jaar is er een jaar wisselteelt en dan terug monocultuur suikerriet. Ik vraag of ik de kaart mag fotograferen. Nee, dat is een intern document. Alsof we op staatsgeheimen van het Pentagon stoten. Dàg openheid.
1 arbeidsplaats per 188 hectare
En hoe zit het met de werkgelegenheid? Natuurlijk is er het probleem van de slavenarbeid in suikerrietplantages en het eeuwenoude gebruik om vlak vóór het oogsten het vuur door het riet te jagen. Doelstelling is hier van 90 % mechanisch te oogsten en van geen vuur meer te gebruiken. Dat is mooi meegenomen in de mode om CO2-uitstoot te verminderen. In het gesprek stippen we even de werkgelegenheid aan. 400 mensen zullen nodig zijn om 24 uur op 24 met de machines te rijden. Prachtig toch, want ze zullen een midden-klasseloon krijgen. Middenklassers dus die kunnen consumeren en de economie gaande houden. 400 mensen op 75.000 hectare? Dat is 1 persoon per 188 hectare. Uiteraard zal er nog volk werken in de geplande suikerfabrieken. De gouverneur schat dat er direct 1400 banen zullen geschapen worden en 7000 indirecte. In 2012 zal de verwerking van suikerriet moeten stijgen tot 4,4 miljoen ton.
Even stip ik aan dat Bunge in Latijns-Amerika de grootste producent van kunstmeststoffen is (‘Ouro Verde’: het Groene Goud). Ja, maar er is minder nodig dan voor soja. 500 kilogram per hectare voor een teelt van vijf jaar, terwijl soja in het NPK-model (1) 300 kg nodig heeft en dat jaarlijks. Bovendien wordt in het productieproces van ethanol één en ander gerecycleerd dat als bemesting terug op de bodem komt. Allé, echt wel een hoera-verhaal.
Expansiemogelijkheden in Afrika
Aan het eind kan ik het niet laten. We stippen het feit aan dat de suikerfabrieken nu in Europa met EU-subsidies gesloten worden en dat het kapitaal naar Brazilië verhuist om er fabrieken neer te poten. En dat de eis van Brazilië binnen de WTO om de grenzen open te gooien, niet alleen de suikerbieten (en de boeren) in Europa decimeert, maar dat ook de kleine producenten in de Flippijnen en in Afrika niet tegen dat suikergeweld van Brasil opkunnen.
Antwoord: “Ja, inderdaad, Afrika heeft nog vele opportuniteiten”. Lees: mogelijkheden voor ons om daar suikerriet te gaan zetten. Over de wensen van de bevolking, voedselsoevereiniteit en werkgelegenheid wordt dan niet nagedacht of gesproken. Bunge Alimentos staat voor zoveel mogelijk markt veroveren. Niet voor voedselsoevereiniteit.
Als afsluiter vragen we naar wie wat financiert, welk kapitaal er achter zit. Antwoord: “Dat weet ik niet.” Van openheid gesproken. Wat de fabrieken betreft is alleszins 80 % van Bunge en 20 % Japans kapitaal, van Itochu. Dat geeft de mogelijkheid om ook ethanol naar Japan te verschepen. Het wordt écht wel allemaal heel mooi. Waar Bunge zijn geld voor de investeringen haalt, dat is natuurlijk een andere zaak. Maar ‘openheid van zaken’ slaat blijkbaar op andere terreinen van het leven.
350 kilometer verder ligt de gemeente Campos Lindos: de voorheen ‘mooie campos’. Het is nu een woestijn van monocultuur soja. Uit recent onderzoek blijkt dat het inkomen van de mensen daar het laagst is van heel Brazilië. Is er een betere indicator dat grootschalige sojateelt eerder armoede voor velen meebrengt en rijkdom voor een elite? Zou de grootschalige suikerrietproductie beter uitpakken voor de streek?
Een wereld van mogelijkheden
Grootste exporteur ter wereld van sojameel
Grootste verwerker van soja in Latijns-Amerika en derde in de wereld
Grootste verwerker van tarwe in Latijns-Amerika
Grootste producent van kunstmest in Latijns-Amerika
Grootste Noord-Amerikaanse exporteur van sojaderivaten
Grootste verwerker van maïs in de Verenigde Staten
Braziliaanse leider in geraffineerde plantaardige oliën en margarines
Braziliaans leider in plantaardige proteïnes en mengsels voor gebak
Este é o mundo
Bunge
Ondertussen bij CPT: Comissão Pastoral da Terra
Silvano is onze chauffeur. Padre Amarildo werkte negen jaar in Pedro Afonso en opent voor ons heel wat deuren. Interessant om een hele dag met deze mannen op te trekken. We bezoeken de nieuwe ontwikkelingen in de internationale agronegócio, maar onderweg praten we veel over het werk van CPT en over het engagement van de kerk en van de nieuwe, jonge Vlaamse bisschop Philip Dickmans. Dom Philip ontving onlangs bij zijn bisschopswijding van het Xerente-stamhoofd een staf in pau do Brasil. Een aandoenlijk moment. Ze waardeerden hem zeer voor zijn inzet als padre voor hun rechten als inheems volk.
CPT animeert drie jongerengroepen van ‘Grupo de produção e resistência’ (GPR) van de Pastoral Juventude Rural. Eén is in het bisdom Miracema en twee in Tocantinópolis. Ze hebben een boomkwekerij (vivero), biogroenten en honing. Groenbemesting moet de vruchtbaarheid op peil houden.
Naast productie houden ze een escola familia agrícola open in Campos Lindos. Omringd door een sojawoestijn. En natuurlijk zijn ze begaan met de strijd om de grond, met ocupação. Zo zijn enkele weken geleden op de fazenda Santo Hilário 108 familias gewelddadig verjaagd, kinderen inbegrepen. Het ging om de acampamento Alto da Paz. Ze proberen nu met vele betrokkenen juridische opvolging te geven. Silvano zelf studeert rechten om de mensen ‘sem vez en sem voz/zonder mogelijkheden en zonder stem’ te verdedigen. Hij schreef een openbarend artikel ‘O eucapylto: Apocalypto do século 21.(3)’
En natuurlijk is er in deze streken het gevecht tegen de nieuwe vormen van slavernij. Ze bevrijdden zestien families. Met hen hebben ze nu een groenteproject: ‘Trilhas da liberdade/wegen van vrijheid’. Met CPT’s van andere deelstaten maakten ze een aangrijpende DVD ‘Aprisionados por promessas’/gevangen door beloftes. Voor deze film over slavernij kregen ze november 2008 een premie in New York.
CPT staat voor hard werken en voor veel moed, midden in het overduidelijke conflict tussen twee landbouwmodellen. Morgen is het de ‘Nationale dag voor de vruchtbaarheid van de bodem/Dia national do solo’. Een goed initiatief, maar roept zo’n dag niet om een zus: ‘Nationale dag van de landhervorming en van de bestrijding van het geweld op het platteland’? Of wordt de internationale agronegócio met zijn kapitaal, ggo-zaden, chemie, soja, maïs, suikerriet, koffie, cacao, vlees, katoen, pinus, eucalyptus de Apocalyps van de 21ste eeuw? De sociale bewegingen riepen alleszins 17 april uit tot ‘internationale boerenstrijddag’. Na de boerenslachting in Carajás, Pará, Brazilië (4).
Luc Vankrunkelsven,
Guaraí, 14 april 2009
(1) Santa Fé, Portugees voor het ‘Heilige Geloof’; Santa Sé, Portugees voor de ‘Heilige Stoel’. Propaganda Fidei: verspreiding van het geloof.
(2) De vertegenwoordiger begint zelf over NPK: Nitraat-Podasse-Kalium. Het klassieke chemische model, gestoeld op de bevindingen van Justus von Liebig. De triomf van de chemische industrie eind 19e eeuw over de meer ecologische visie op landbouw duurt onverminderd verder. Ze gebruikt von Liebig, die zich aan het eind van zijn leven door de chemische industrie verkeerd begrepen voelt, en steekt Julius Hessel in de vergeetput. Tot op vandaag.
(3) http://cddh.blogspot.com/
(4) De Braziliaanse overheid (‘het bijzondere secretariaat voor de politieke aangelegenheden van vrouwen’) richtte wel een forum op om het geweld tegen plattelandsvrouwen aan te pakken: “Fórum Nacional de Enfrentamento à Violência contra as Mulheres do Campo e da Floresta”. Noodtelefoon: 180.
|
|
|
|
