|
In het weekblad Veja van deze week staat propaganda over het 290-jarige Cuiabá. Cuiabá als de groene stad. Cuiabá als de poort naar het Amazonegebied.
Groen? Daar is niet veel meer van te merken. De laatste 15 jaren werden brede lanen aangelegd, hoge flatgebouwen in het wilde weg opgetrokken. Bomen moesten verdwijnen. Hier en daar staat nog een herinnering aan het verleden overeind: mangabomen. Ja, het was hier de streek van de manga’s.
De stad wordt steeds meer onleefbaar door de toegenomen hitte. 4x4’s beheersen het stadsbeeld. Het water is ondrinkbaar. De vissen in de Cuiabá-rivier zijn gedecimeerd.
Een groene twijg in een verhitte stad
En toch. Op verschroeide aarde, op dode tronken kunnen frisse twijgen ontstaan. Coorimbatá is zo’n unieke coöperatief van vissers en andere mensen die hun toekomst met elkaar willen verbinden in een economia solidária. Het gaat om een nooit eerder vertoond verbond tussen de academische wereld en het volk met weinig kansen, met weinig vorming. Curimbatá is eigenlijk een weinig gewaardeerde vis. Juist daaróm hebben ze hun coöperatief naar deze vissoort genoemd. Het doet mij denken aan het project van ‘Cor da Rua’ in São Paulo: ‘lixo luxo’. Van afval mooie producten maken om je huis in te richten. Artisanaat ook, in de buurt van luxe. Maar dan luxe met de fierheid van mensen die samen opkomen voor een betere wereld. Van onderop.
Nicolau Priante Filho leidt mij rond, praat me bij. President Sebastião de Magalhães voegt er het zijne aan toe, als visser-voorzitter. In het Portugees klinkt het mooi: pescador e pesquizador. Je zou haast zeggen dat er een evidente verwantschap is tussen de wijsheid van de volkse visser en de geleerdheid van de onderzoeker…, als deze laatste maar uit zijn ivoren toren durft te komen. Het is uitgerekend dàt wat Nicolau 12 jaar geleden begon te doen. De sleutelwoorden zijn ‘vertrouwen’ en ‘menselijke relaties’. Mato Grosso is van ouds een streek van individueel extravisme: goudzoekers, vissers, jagers. Omwille van de vele migraties vanuit heel Brazilië, werd het een zeer gemengde samenleving, maar er was weinig aanleiding tot samenwerking. De omstandigheden geven meer aanleiding tot wantrouwen dan tot vertrouwen. Met de komst van de soja als wonderboon is dat er niet op verbeterd. Het bijzondere is nu dat dit project samenwerkt met de meest diverse partners. Ook over de partijgrenzen heen wordt samengewerkt, zodat niemand zich het project kan toe-eigenen, maar wel ondersteunen. Dat mocht ik ondervinden bij de lancering van het jongerenproject pró-jovem en bij de plechtige overhandiging van een vrachtwagen voor de coöperatief. Het was een aandoenlijk moment om de politici van diverse pluimage samen met de vissers aan het portaal van het gemeentehuis in Várzia Grande te zien staan. Het gezegde van de secretaris van leefmilieu blijft in me hangen: “De agricultura familiar is het beste kapitaal voor een gemeente”. Het klinkt wel bijzonder in Mato Grosso, waar toch vooral de kaart van grootschalige exportlandbouw getrokken wordt. Coorimbatá begint nu over heel Mato Grosso uit te deinen en kreeg in 2004 een premie als voorbeeld van technische innovatie.
Van manga’s over vissen tot krokodillen
Omdat er minder vissen zijn, maar ook omdat bepaalde maanden van het jaar niet meer mag gevist worden, zochten ze samen alternatieven. Er staan nog steeds mangobomen in de stad, zij het minder dan vroeger. De vruchten vallen gewoon op straat en worden niet opgegeten. Ze begonnen ze te verzamelen en te drogen. Andere vruchten volgden: bananen, ananas, caci.
Nicolau slaagde er als ingenieur met de universiteit in om een drooginstallatie te maken die 15 keer minder hout verbruikt dan gelijkaardige machines.
Ondertussen, in parceria met tal van instanties, hebben ze een koelinstallatie opgebouwd, dicht bij de vissersgemeenschap. Omdat elke visser maar 100 kg per week mag vangen, dreigt deze nu niet economisch rendabel te zijn. Daarom werd met Ibama, het ministerie van leefmilieu, afgesproken om op een gecontroleerde wijze jacaré –krokodillen!- te kweken en te slachten. Een Europese lezer klinkt dit bijzonder vreemd in de oren, maar het vlees van een jacaré moet iets hebben van een kip en een vis. Juist om het dier in de Pantanal tegen uitsterven te beschermen, wordt tot het kweekprogramma over gegaan. Zo hoopt men te voorkomen dat er nog illegaal op deze diersoort gejaagd wordt, terwijl de economische basis van de coöperatief verbreed wordt. Het afval van de verschillende productieafdelingen wordt verzameld voor gezonde humus, die niet agressief is voor het leefmilieu.
Modelo
De macht van de supermarkten is de laatste 15 jaar wereldwijd gegroeid. Zelfs Nestlé met ‘maar’ 3,1 % van de wereldmarkt, Kraft met 3 % en Unilever met 2,9 % moeten zich verdedigen tegen de grote, internationale reuzen Wal*Mart, Carrefour en co. Samen hebben ze al 12 % van de wereldmarkt met eigen huismerken in handen. Merken waar ze dus Nestlé en de rest van de voedingssector niet voor nodig hebben. Ze zetten boeren en zelfs de voedingsindustrie wereldwijd onder druk. Consumenten worden met voldongen feiten geconfronteerd, bv. producten van de andere kant van de wereld i.p.v. locale producten die de streekeconomie mee kunnen opbouwen.
Maar er zijn voorbeelden dat het anders kan. De supermarktketen Modelo kan een model zijn. Als je het geluk hebt van een visionaire directeur te ontmoeten, dan kan de deal op 1 minuut geregeld worden. Zo is het gegaan tussen Coorimbatá en Modelo. Het antwoord van de directeur in de korte onderhandeling: “Het kapitalisme is goed voor productie, maar slecht voor verdeling. Het communisme is slecht voor productie, maar goed voor verdeling.” De convênio tussen Modelo en Coorimbatá loopt nu al 12 jaar. De producenten en hun prijzen worden niet onder druk gezet. En de consument heeft waardevolle producten uit de streek. Ze komen bovendien uit het circuit van de solidaire economie.
N.a.v. de financiëel-economische crisis wordt er momenteel terug veel gediscussieerd en geschreven over het fenomeen kapitalisme. Zou de evenwaardige relatie Coorimbatá-Modelo een nieuwe weg kunnen zijn, voorbij het wereldwijd heersende kapitalisme?
Luc Vankrunkelsven,
Cuiabá, 8 april 2009.
|
