Een ander bericht

Een wetsvoorstel in Porto Alegre verbiedt het gebruik van genetisch gemodificeerd voedsel voor de schoolmaaltijden (merenda escolar). Als het initiatief echt doorgaat, zouden zo 56.000 studenten in 95 scholen in de hoofdstad van Rio Grande do Sul biologisch voedsel op hun bord kunnen krijgen. Dat is ongeveer het enige voedsel, waarvan  kan gegarandeerd worden dat het GGO-vrij is. Rio Grande do Sul is namelijk een zee van ggo-soja geworden.
En dan nog wat leuks: 21 gerenommeerde onderzoekers uit diverse landen verzetten zich tegen experimenten in de VS bij mensen (volwassenen en kinderen) met Golden Rice (1) . En Mexico is het eerste land dat de rechtsorde (terecht) omdraait: niet de boer, wiens zaad gecontamineerd wordt door Monsantozaad, moet dat kunnen bewijzen, maar Monsanto zelf én moet vergoeden.
Tenslotte minder ‘leuk’: Dow Chemical lijkt, omwille van financiële problemen,  gedwongen te worden zijn lucratieve divisie Dow AgroSciences te verkopen. Van zes grote reuzen gaat dan de zaad-chemiesector (zaden, pesticiden én farmaceutische producten in één hand) op vijf concurrenten terugvallen: Monsanto, Dupont, Syngenta, Bayer en Basf. Nu kunnen ze de genetische erosie nog meer versnellen en zaden, gekoppeld aan de chemie van het eigen concern, opleggen.

Een langzame en stille dood.

De ggo-soja kwam anno 1996 zowel  vanuit de VS stoemelings Europa binnen, als vanuit Argentinië in Brazilië. In Europa onder de vorm van veevoer. In Brazilië, onder de vorm van piratenzaad, mét medeweten van Monsanto. Na jarenlang gedoogbeleid om de boeren verslaafd te maken aan Roundup Ready-soja, kwam het uur van de waarheid: royalties betalen. En de regering werd door voldongen feiten bijna verplicht om de ggo-soja te aanvaarden. In Europa was dat niet anders. Miljoenen tonnen kwamen al binnen, voor er van wetgeving ter zake sprake was.
In Brazilië werd na de soja, nu ook de GGO-maïs aanvaard. Een heftig debat woedt momenteel rond de introductie van transgene rijst. Soja mag dan wel in duizenden producten verwerkt zitten, met maïs en rijst wordt het wel écht concreet. Zij behoren beide tot het basisvoedsel van de Braziliaan. Zeker bij rijst is dat geval. Die kan zonder enige verwerking geconsumeerd worden. Tijd dus om een expert even aan’t woord te laten: Antônio Inácio Andrioli. Tijd ook omdat de gentechlobby juist de argumenten van de milieubeweging en van de derde wereldbeweging omkeert: “Ggo’s redden het milieu, want er zijn minder pesticides nodig. Ggo’s helpen de honger uit de wereld.”
Ik vond hem op de interessante website van Forum Carajas (3) :
(…) Honger is geen technisch probleem maar een kwestie van verdeling.  Daarom moeten we over de oorzaken van sociale ongelijkheid discussiëren. We hebben namelijk meer productie dan we consumeren.  Het klassieke probleem van de honger  is de moeilijke toegang tot voedsel voor de meerderheid die honger lijdt en onder de armoedegrens zit. Paradoxaal genoeg zijn de meerderheid van de mensen die honger lijden boeren die op het platteland leven, juist dààr waar voedsel zou kunnen geproduceerd worden. Het centrale gegeven om dit te begrijpen, is dat de kleine boeren er niet in slagen om te overleven of omdat het hen onmogelijk gemaakt wordt door de monocultuur.  Zij hebben moeilijkheden om te kunnen overleven op de markt, omdat ze hun lap grond moeten vergroten om leefbaar te zijn in de monocultuur. De productie van GGO’s is in heel dit proces een belangrijke factor.
De grond van dit verhaal is heel simpel, namelijk het liberale idee dat de logica van de markt fundeert, waarin de boer zich zou moeten specialiseren, in het perspectief van voldoende geld te verdienen om voedsel te kopen. Het betekent dat hij de toegang tot voedsel vermindert, omdat hij geen voedsel voor zelfvoorziening meer produceert. Deze logica functioneert niet, omdat, om de productie van die monoculturen te verhogen,  de prijs van het product zakt en de onkosten bij deze productiewijze stijgen. Wat gebeurt, is dus het omgekeerde. Er is een lager inkomen voor deze boeren, die zich in de schulden steken bij het kopen van nieuwe gronden en productiemiddelen. Een deel van hen verliezen hun gronden om schulden te betalen en worden boeren zonder grond.

Een technisch en structureel probleem

We hebben dus een structureel probleem, namelijk een verarming van de kleine boeren, wat de honger op het platteland en de plattelandsvlucht verhoogt. En het is duidelijk dat, als we de technologie van GGO’s gaan gebruiken, we de logica van afhankelijkheid van deze technieken nog gaan verdiepen. Ze brengen een verhoging van de kosten mee en hebben tegelijkertijd een lagere productie dan de conventionele teelten.
De boer die GGO-soja inzaait, moet royalties betalen, niet alleen voor die soja, maar ook voor het glyfosaat dat  bij de aankoop van zaden in het pakket zit. Het bedrijf vangt twee keer geld, terwijl de boer twee keer betaalt. Dat is één van de grote verklaringen voor de toename van sociale ongelijkheid en honger in de landbouw. Het is een schande voor een wereld waarin 900 miljoen mensen honger lijden, in een situatie van overproductie van voedsel.
Naast het politieke probleem en een probleem van verdeling, is deze voedselcrisis ook een probleem van productie. Wij produceren levensmiddelen die we niet consumeren, zoals soja, die dient voor de intensieve teelt van dieren in Europa. De producten op basis van deze soja interfereren op de wereldmarkt , wanneer ze een lagere prijs hebben dan de productieprijs van die markten waar gedumpt wordt, wat meebrengt dat de plaatselijke productie geschaad wordt en oorzaak is van honger.  Een duidelijk voorbeeld hiervan is de export van Braziliaanse kip naar Europa. De Europeanen kopen dit product aan een prijs die hen toelaat slechts een deel te consumeren. Wat niet wordt geconsumeerd, wordt geschonken aan Afrika. Dat vernietigt de Afrikaanse productie van kippen, omdat het een onduurzame concurrentie is.

Chemische landbouw en de energiecrisis

Forum Carajás: Verscherpt het gebruik van Ggo’s, naast het veroorzaken van sociale ongelijkheid, ook het impact op de milieucrisis en financiële crisis?
Eén van de grote problemen van de crisis is het gebruik van eindige energiebronnen. Wij kunnen geen landbouw in stand houden met chemie, op basis van die eindige fossiele bronnen. De Ggo’s zijn maar een nieuwe fase van de chemische industrie. Het is niet toevallig dat de chemische bedrijven de transgênicos financieren. De Ggo-planten hebben immuniteitsproblemen, wat maakt dat ze slechter zijn dan de planten die via traditionele weg zijn verbeterd. De chemische industrie heeft dus een format ontwikkeld om meer chemische producten te verkopen en dat met valse argumenten dat we in een nieuwe fase vertoeven, waarin de chemie zou vervangen worden. Deze landbouw heeft in de wereld een enorme afhankelijkheid gecreëerd voor de import van deze producten. Om hen te kunnen invoeren, hebben vele landen hun landbouwexporten verhoogd. Dat brengt met zich mee dat de natuurlijke hulpbronnen vernietigd worden door de monoculturen.
In het kapitalisme zou, met de wet van de comparatieve voordelen, iedere boer moeten kunnen profiteren van een situatie, waarin hij met minder kosten kan produceren wat op een bepaald moment de markt vraagt. Zo zou hij een comparatief voordeel moeten hebben tegenover een andere producent. Dat comparatief voordeel t.o.v. de ander zien we vandaag veralgemeend in deze logica: elk land produceert wat het het goedkoopst voor de wereldmarkt kan produceren. Het  is duidelijk dat in een situatie van veralgemeende wereldhandel, problemen ontstaan die de liberalen indertijd niet voorzien hadden.  Brazilië schrijft zich in deze logica in door de agro-export te stimuleren.
Het transport bijvoorbeeld baseert zich op fossiele brandstoffen en de kost van dit transport moet in het product mee verrekend worden. Deze (ecologische en financiële) uitgaven zouden kunnen ingezet worden om de kwaliteit van het leven te verbeteren, de voedselproductie, etc. in plaats van gebruikt te worden om de natuur te vernietigen. We treden zo binnen in de logica van de mondialisering van het kapitaal met de expansie van de handel, die de liberalen aankondigen  als een grote hoop voor herverdeling.
Zoals we weten, worden in de concurrentie vele middelen en investeringen vernietigd. Uiteindelijk komen we  tot crisissen met  het resultaat dat de productie vernietigd wordt om de prijzen niet te laten zakken.”
(...)

In het interview becommentarieert de wetenschapper nog heel wat andere aspecten van Ggo’s. Bijvoorbeeld dat i.v.m. de gevolgen voor de gezondheid van de consumenten slechts 10 % van de studies in de wereld onafhankelijk zijn. 90 % wordt betaald door de …chemische industrie. En wat doen we dan, als we promoten dat kinderen in de merenda escola minder vlees zouden eten, maar meer vegetarische producten op basis van soja? Als het Roundup Ready Soja betreft, dan bevat deze soja 100 keer meer glyfosaat dan conventionele soja…
Inderdaad, een stille, langzame en onzichtbare dood?

Ja, we zijn nog ver van huis. De machten dicteren wat we eten en welk gif we op ons bord moeten vinden. Hun argument? Met Ggo’s zijn er minder pesticiden nodig en gaan we het hongerprobleem oplossen. Kan nog iemand volgen?

Luc Vankrunkelsven,
Ijuí, 25 maart 2009.

(1)     http://www.i-sis.org.uk/SPUCTGM.php
(2)     http://www.panna.org/resources/panups/panup_20090226#3
(3)   http://www.forumcarajas.org.br , lees het volledige interview onder de rubriek ‘articulações’, 10/3/09: Milho transgênico: uma morte lenta e silenciosa. Entrevista especial com Antônio Inácio Andrioli