Of hij zelf bomen hakte of de zaak in brand stak, dat is nog een andere vraag. Daar werden inderdaad de laatste tientallen jaren dikwijls mensen voor gebruikt. Zij deden het vuile werk en mochten dan doorgaans ophoepelen (1) .

Limpar: opkuisen is de boodschap

Nu komt de Federale Politie met een dossier naar buiten dat de verdachtmakingen tegen MST dikwijls niet gegrond zijn. Natuurlijk zullen leden van MST in de loop der jaren op hun acampamentos en assentamentos ook wel ontbost hebben. Het milieubewustzijn is trouwens in die kringen ook maar gaandeweg gegroeid. Voorop stond en staat de sociale strijd, omwille van de hemeltergende concentratie van gronden in handen van een kleine elite. Gronden, die bovendien in vele gevallen illegaal zijn verworven.
Blijkt nu dat zogenaamde landlozen in Centrum-Zuid Paraná gebruikt worden door fazendeiros om hun gronden te ontbossen. ‘Limpar’, het terrein kuisen heet dat dan. Een gekuiste grond kan in waarde stijgen van 3000 R$/ha naar 30.000 R$/ha. Je zou voor minder de MST-vlag hijsen om dan in stilte door zogenaamd landlozen de grond te ‘valoriseren’. De politie bevestigt: “We stoten op rode vlaggen. Als we gaan controleren, blijkt dat de illegale hakkers niet van MST zijn, maar andere arme mensen, ingehuurd door de grootgrondbezitter.”

Vijf manieren om de controle te ontwijken:

1.    Samenwerking tussen een landloze en een houtzagerij

Personen die geïnteresseerd zijn in een stuk grond om te boeren, bezetten fazenda’s met veel oorspronkelijk bos. Op dat moment is er al een akkoord met een houtzagerij, die het hout opkoopt. Ze betalen een deel in geld en een ander deel in materiaal om ovens te bouwen, waarmee houtskool kan gemaakt worden.

2.    Samenwerking tussen een landloze en een fazendeiro

Zonder wettelijke toelating om het oorspronkelijke bos te exploiteren, contracteert de eigenaar van een fazenda ‘valse’ landlozen om de klus te klaren. De milieudiensten kunnen de zogenaamde sem-terras betrappen, maar ondervinden moeilijkheden om hen verantwoordelijk te stellen.

3.    Akkoord tussen fazendeiro en houtzager

Zonder veel schrik om ontdekt te worden, onderhandelt de eigenaar van het stuk grond met de houthandelaar om het terrein op te kuisen (limpar). Wat hij afzaagt, is voor de zagerij, maar ondertussen stijgt de waarde van de grond wel van 3000 naar 30.000 R$/ha.

4.    Kleine eigenaars

Al gewoon van bos te ontginnen, zagen ze bomen af om het hout te verkopen. Ook om houtblokken en brandhout te hebben, om houtskool te maken en om hun terrein te vergroten. In veel gevallen doen ze aan ‘roça dos tocos’: teelten aanplanten tussen de boomstronken.
 

5.    Grote eigenaar hakt selectief

Om de controle via de satelliet te ontlopen, opteren eigenaars van grote eigendommen voor een ‘selectieve kap’. In een eerste beweging worden de meest rendabele bomen geoogst. Vervolgens worden gaandeweg andere bomen afgedaan, totdat uiteindelijk het terrein ‘limpa’ is. Het is dan klaar voor landbouw of voor de aanplant van pinus en eucalyptus.


Ben je nog mee? Dat is de gang van zaken in Centrum-Zuid Paraná. Paraná, een relatief kleine en zeer ‘Europese’ staat, waar controle nog relatief gemakkelijk is (2) .  Hoe zouden ze’t hogerop aanpakken in Pará, Mato Grosso, Amazonas, waar je soms 500 kilometer moet reizen, voordat je terug een levende ziel tegenkomt?

Luc Vankrunkelsven,
Anchieta, 24 maart 2009.

(1)     Zie: ‘Soja en slavernij’, in: ‘Kruisende schepen in de nacht. Soja over de oceaan’.
(2)     Als ik dit neerschrijf, weet een parlementair mij te zeggen dat er momenteel een heftig debat woedt. Met name in het deelstaatparlement van Santa Catarina, wéér zo’n ‘Europese’ deelstaat. Zij willen af van de federale wet die bepaalt dat, afhankelijk van de breedte van een rivier, minstens 30 meter naast de rivier niet mag ontbost worden. Zij willen naar 5 meter gaan… Van Europa gesproken: weet iemand hoeveel meter in Vlaanderen vereist is? Daar zie ik alleen maar een jaagpad naast de rivieren. Van oorspronkelijke bomen is er geen sprake. Die werden in de 13e eeuw al gehakt.