Ik ben twee dagen te gast bij Rureco. De eerste avond wordt een feest om niet vlug te vergeten: 100 jongeren in de universiteit van Guarapuava om te dialogeren over ‘soja en alternatieven’. Het is de eerste is een reeks van boekvoorstellingen in Braziliaanse universiteiten: Guarapuava, Matinhos, Curitiba, São Paulo, Goiás, Brasília, Rio Pomba, Rio de Janeiro, Porto Alegre.

Herstel door agroforestry-systemen 

Natùùrlijk lopen we niet alleen universiteiten plat. Met Fetraf en andere boerenbewegingen hebben we heel wat lanceringen, debatten of werkbezoeken.

Vandaag staat het klimaat centraal en de interessante experimenten, die boeren in de buurt van Guarapuava (Centraal-Paraná) opzetten. Onder begeleiding van Rureco en met financiële steun van het Nederlandse Kerk-in-actie. Een vijfjarenproject, gefinancierd door het Vlaamse Trias, loopt af in maart 2008. Daarin stonden vooral de ‘inclusie’ centraal, als antwoord op exclusie, de alomtegenwoordige maatschappelijke uitsluiting. 

Onze eerste ontmoeting is op een bedrijf van 35 hectare. Drie gezinnen leven ervan. Darci Pereira is onze gastheer. Op 10 hectare telen ze maniok. Ze verwerken 2500 kilogram per maand voor de markt. 20 % hiervan is van het bedrijf zelf.

Darci laat zijn gronden drie jaar rusten om dan twee jaar teelten te hebben. Het bulkt hier van de experimenten. Zo heeft hij verschillende vormen van groenbemesting, maar de meest indrukwekkende is toch wel de crotalária. De plant wordt tot 2 meter hoog en doet op het eerste gezicht aan een soort lupine denken. Het is een interessante ‘bemesting’, omdat maniok absoluut niet tegen gif kan. Naast de gratis stikstof zorgt de plant bovendien voor nuttige schimmels. (Zie Wervelkrant van maart  2008: ‘Pleidooi voor meer schimmels’; in het kader van het project agroforestry, met Boerenbond in de stuurgroep). 

CO2-gekte 

Rureco heeft in het bos op het bedrijf heel wat experimenten lopen om te meten hoeveel biomassa op een gezinsbedrijf kan voortgebracht worden. De mogelijkheden van meer CO2-binding door agroforestry-systemen worden onderzocht. Probleem is dat heel het Kyotoprotocol  bijzonder complex en op het lijf van de groten geschreven is: staten en grote bedrijven in het Noorden, die ‘zuivere lucht’ willen kopen in het Zuiden. Het gaat doorgaans om grote bosoppervlaktes, waarbij zelfs vooral herbebossingsprogramma’s aan hun trekken komen. Herbebossing of beter ‘herbeboming’ met monocultuur van eucalyptus en pinus (Amerikaanse den). Van een ecosysteem met toename van interactie tussen mensen, bomen, planten, insecten, reptielen, zoogdieren is geen sprake. Geen grasspriet, laat staan een muis houdt het uit in deze biomassawoestijnen uit. Probleem is dat ze alleen maar zullen toenemen, want de veelbelovende agrocombustivel tweede generatie komt eraan: ethanol uit genetisch gemanipuleerde eucalyptus. De bomen worden gemanipuleerd om minder lignine en meer cellulose te hebben. Het mag dan ook geen toeval heten dat ik uitgerekend vandaag in ‘O Estado de S. Paulo’ lees: ‘Globale opwarming’. Niet minder dan van de hand van Carlos Aguiar, directeur-president van de veelbesproken multinational Aracruz Celulose. Hij houdt een ‘warm’ pleidooi om nóg meer eucalyptusaanplantingen in Brazilië toe te laten. Momenteel staan er ‘maar’ 5,5 miljoen hectare aangeplante bossen in Brazilië. Ze slorpen meer CO2 op dan een oeroud bos. Bovendien roept de auto om ‘propere’ ethanol. Dùs moeten we ze massaal aanplanten. Zo zie je maar hoe ver je komt, als je de focus exclusief op de CO-2- fetisj zet.  Niets over vernietigde ecosystemen, verjaagde boeren en inheemse volkeren, uitdroging, honger. ‘k Schrijf er zelf al 8 acht jaar over. Je hoeft er maar ‘Dageraad over de akkers. Soja anders’ voor open te slagen. Carlos Aguiar moet het alleen maar over cellulose en CO-2 hebben. Da’s natuurlijk wel wat overzichtelijker en gemakkelijker dan zicht krijgen op fragiele ecosystemen. Laat staan dat hij als directeur-president bij de sociale gevolgen van deze miljoenen hectares monocultuur zou moeten stil staan. 

Word peter van bomen bij een boer/in 

Rureco en Kerk-in-actie gaan duidelijk een andere weg. Ze zoeken partners (Bedrijven? Staten?’) die niet alleen geld willen steken in mega CO2-opslorpingsprojecten, maar die agrofrestry-systemen bij familiale boeren/innen willen steunen. Een beetje in de lijn van het Arapuca-project in Foz do Iguaçu. De boer Weidelich nodigt er de toeristen uit om peter te worden van een inheemse boom, die een gezinsboer nadien op zijn bedrijf plant.  

Darci Pereira leidt ons verder rond. Hij wijst ons op medicinale bomen, die bijna zijn uitgestorven, maar die hij nog heeft. ‘Casca de Anta’ is zo eentje. Van heinde en ver komen ze scheutjes halen om de boom terug te introduceren. Nochtans was het gewoon een soort van de streek, zoals er zovele zijn. Zo kweekt hij ook een ‘Goiaba serrana’. Ik vraag hem verwonderd: “Kan die hier groeien? Hier vriest het soms toch?”

“Ja, hoor, juist daarom moeten we hem hier terug aanplanten. Hij is er tegen gehard, want hij is oorspronkelijk van deze grond.”

En zo vallen we van de ene verbazing in de andere. We zijn dan ook op een referentiebedrijf, waar vele boeren ideeën kunnen komen opdoen.

De inzet is om de diversiteit op bedrijven te verhogen, het inkomen aan te zwengelen met allerlei vruchten in mengteelten en een bijdrage te leveren in de strijd tegen de opwarming van de aarde. De aanzienlijke verhoging van biomassa op het bedrijf is hiertoe hét middel. Is het nog lang wachten op zo’n referentiebedrijf in Vlaanderen. 

Mengteelten 

Darci heeft zelfs wat soja staan. Nee, niet voor veevoer, maar voor zaadteelt en voor menselijke consumptie. Hij teelt trouwens van talloos veel soorten het zaad. Enkele experimentele stukken op het bedrijf zijn volledig opgebouwd vanuit de idee dat mengteelten de toekomst zijn van een duurzamer bedrijf. Uiteraard gaat het om andere teelten, dan die wij in West-Europa kennen, maar het is toch bijzonder inspirerend om thuis onze les te leren. De Wervelreis gaat dit jaar dan ook niet naar het verre Brazilië, maar naar het nabije Duitsland, waar mengteelten terug tot de orde van de dag behoren.

Nee, wij moeten de Brazilianen niet naäpen, maar hun weg van herstel naar meer diversiteit kan ons in ons gematigd klimaat ook op frisse ideeën brengen.

Wervelreis 2008: spraakmakende ontwikkelingen in de Duitse akkerbouw !

Van 10 tot 14 juli reist Wervel naar Zuid-Duitsland. We gaan er op zoek naar de pioniers in de akkerbouw. Pioniers die ons huidig landbouwdenken overhoop  gooien, te beginnen met de teelten. 

De zoektocht leidt ons langs Schwanau (tussen de Rijn en het Zwarte Woud), Dürneck en Pfaffenhofen bij Munchen tot in Straubing aan de Donau.  

Op het biodynamische bedrijf van boer Wenz (Schwanau) kunnen we mengteelten van huttentut met wintertarwe of winterveldbonen zien. Ook direct inzaaien van spelt in klaver of maïs, ramenas in winterveldbonen. Waarom al die rommel? Door ploegloos te werken en met mengteelten en direct inzaaien, is er hier nog maar 4 u arbeid en 50 liter diesel nodig per hectare!  

Bij Kramerbräu gebeurt hetzelfde op grote schaal. Gerst en vlas worden in mengteelt gezaaid en na de oogst weer gescheiden. De productie is gedeeltelijk bio. 

Josef Braun is ook een ‘Ökobauer’ die ‘pfluglos’ werkt en met ‘Mischkulturen mit vielen Arten’. Hij staat bekend om het hoge aantal regenwormen in zijn akkers en... in 2008 gaat hij bomen in de akkers planten.  

Als kers op de taart bezoeken we het ‘Technologie- und Förderzentrum’ in Straubing aan de Donau. Dit jaar wordt er geëxperimenteerd met een wel heel bijzondere mengteelt: maïs-amarant-zonnebloem in navrucht. Dat wil zeggen dat we de mengeling pas zullen zien opkomen, maar de reis van 2006 leerde ons dat dit ook interessant kan zijn. 

Praktisch: 

10-14 juli 2008

Programma en prijs worden nog bepaald.

Interesse? stuur een mailtje aan patrick@wervel.be en je ontvangt meer info van zodra we die hebben. 

Vijf hectare voor acht mensen 

‘s Namiddags gaan we een kleinschaliger bedrijf bezoeken, maar waar het agroforestry-project al in volle bloei is. Onder impuls van het toenmalige Ministerie van Leefmilieu werden zo vijf jaar geleden een aantal projecten bij boeren opgezet. Hier, in  Nova Laranjeiras, gaat het om drie bedrijven.

We zijn te gast bij Augustinho da Silva en Inês Nestor da Silva. Het bedrijf heet dan ook ‘São Agustinho’, heilige Augustinus.

Het is indrukwekkend om zien hoe deze mensen van een uitgemergeld stuk land tot een humusrijk bedrijf zijn gekomen. Ze laten de foto’s van vijf jaar geleden zien, om het contrast goed te laten voelen. De bomen staan al hoog, de vruchten hangen en staan rijkelijk. Nog nooit zag ik zo’n gezond en vruchtbaar rijstveld. Interessant is het woordgebruik. Vijf jaar geleden was het nog ‘limpa’: mooi opgekuist. Nu is het een weelde aan teelten en aan veelkeurige opbrengst. Toch blijft het ideaal van velen: alles omhakken en proper maken, ‘limpar’. 

Het gezin 7 koeien, maar met een omweidingssysteem onder eucalyptusbomen met gras en vlinderbloemige mucuna hebben ze 50 liter melk per dag van 2,6 hectare.  Da’s fenomenaal, als je bedenkt dat de meeste fazendeiros in Brazilië 1 koe per hectare hebben. Hier dus 7 koeien op 2,6 ha.  Deze melk geeft hen een gegarandeerd maandelijks inkomen. De talloze andere producten op het bedrijf zijn op de eerste plaats voor het eigen gezin, maar ook heel wat buitenstaanders komen de goede waar op het bedrijf kopen.  

En de eucalyptus? Die werd uiteraard niet te dicht bij elkaar gezet én tegen een helling. Zo zijn deze grote waterslurpers geen gevaar voor het waterbestand en voor de andere teelten. Natuurlijk had ik liever bijvoorbeeld bracatinga gezien, maar de subsidiepotten van de regering zijn daar nog niet aan toe. Als er aan herbebossing gedacht wordt, dan is dat in termen van ‘eucalyptus en pinus’.  Een beetje te vergelijken met onze Canada en spar- of denaanplantingen. Maar zoals er in Vlaanderen boeren creatief met deze gegevenheden omspringen, zo bouwden zij hun omweidingssysteem onder eucalyptus uit.  

São Augustinho is duidelijk geen retrobedrijf. Nee, deze mensen tonen aan dat in een land waar sommige grootgrondbezitters tot 600.000 hectare bezitten, een decent leven kan geleid worden met 5 paradijselijke hectaren. Vlees, melk, rijst, maniok, papaya, vruchten allerlei, hout zijn hun deel. 

Luc Vankrunkelsven,

Guarapuava, 26 februari 2008.