Ik ben terug te gast bij de familie José Antônio da Silva Marfil. Het is feest en ik ben onverwachts in gesprek met de aartsvader Antônio Marfil Muela. 
Hij vertelt over wat hen en duizenden andere boeren in de jaren ’70 is overkomen. Hij was koffieteler in noord-Paraná, in de buurt van Londrina. De zaken gingen goed, ziektes waren er niet, de plaatselijke gemeenschap en de locale economie bloeiden. Tot hen ineens werd opgedrongen om het wonder van de chemie te gebruiken. Allerlei ziektes ontstonden die niet meer konden beheerst worden dan door nog méér chemie. Vroeger was er leven op en rond het bedrijf. De vogels hielden het insectenbestand in evenwicht, zodat er nooit te grote schade geleden werd.

Met het gif vielen de vogels dood. Geen tico-tico, geen rolinha (duifje) meer. De ziektes namen alsmaar toe.

De boeren werden afhankelijk van de zaad- en chemieleverancier. Het gekende verhaal. De familie Marfil Muela trok naar de stad, zoals zovele anderen. In hun geval was dat Curitiba, waar ze een kleine winkel begonnen. José Antônio vraagt zich af: “Waarom moest dat nu zonodig gebeuren? Had de industrie geen goedkope werkkrachten nodig en moesten die niet van het ‘achterlijke’ platteland komen?” 

Volgens Antônio Marfil werd de economie, het leven op het platteland bewust kapot gemaakt. Op de bus Curitiba-Guarapuava zucht mijn gebuur: “In Brazilië werkt er eentje en kijken er tien toe.” Niet dat ze niet wíllen werken. Nee, ze krijgen de kans niet. Massa’s anderen staan in file te wachten. 

Tientallen jaren later probeert de regering Lula aan het euvel te verhelpen. Uitgerekend deze week start het Programma ‘Territórios da Citadania’. Het worden 135 gecoördineerde acties van 15 ministeries om regionale ontwikkeling op poten te zetten. De regering hoopt vooral de armste regio’s op het platteland te bereiken en zo de immense ongelijkheden in het land wat bij te sturen.  Voor 2008 wordt alvast 11,3 miljard real ingezet.  Ook in de streek van Guarapuava is Rureco, met andere partners,al jaren bezig met sociale ‘inclusie’ i.p.v. ‘exclusie’. Een vijfjarenproject van bijzonder diverse resultaten wordt nu afgerond. Het is één van de vele projecten in Brazilië om mensen óp het platteland en ùit de favela’s te houden.

Uitgerekend nu laten de Verenigde Naties een schokkend rapport verschijnen. Conclusie: ‘Brazilië is corrupt, gewelddadig en racistisch’. Drie mokerslagen na elkaar. Zou één en ander met elkaar te maken kunnen hebben: mensen die -in een bad vol geweld- samenklitten in de favela’s van de steden, omdat het leven op het platteland uit hun handen geslagen is? Het rapport stelt dat de dodelijke slachtoffers van adolescenten tussen 15 en 19 jaar de laatste 20 jaar tot vier keer toenam.  Unicef bevestigt dat in anno 2003 het trieste hoogtepunt van 7900 doden bereikt werd. 

De vogels vallen dood.

Jongeren worden doodgeschoten.

Omdat het licht in de ogen van hun daders verdween. 

Luc Vankrunkelsven,

Bocaiuva do Sul,  25 februari 2008.