Via Campesina verspreidt een interview met Joao Pedro Stédile, het brein achter MST, de beweging van de landloze boeren van Brazilië. Hij geeft zijn gedachten rond het voortbestaan van het Wereld Sociaal Forum.

Nu biobrandstoffen in Europa een stevige voet aan de grond hebben gekregen, begint ook de kritiek erop substantiele vormen aan te nemen. De Europese Raad heeft zich voorgenomen om in 2020 het aandeel van biobrandstoffen op de Europese brandstofmarkt op te krikken naar 10%. Maar het maatschappelijk middenveld is minder enthousiast. Eerder deze maand kwam een groep NGO's met een gezamenlijke verklaring tegen deze plannen.

Een paar dagen later lekte zelfs de Europese Commissie een rapport dat voor het milieu en de economie niets dan narigheid voorspelt. U begrijpt, de officiële publicatie van dat rapport is nog even uitgesteld. En nu beginnen ook de nationale overheden tegen te stribbelen. Bij monde van conservatief parlementslid en Financial Times-columnist Tim Yeo laat het Britse parlement weten dat ze het liefst de hele biobrandstoffen-hype zo snel mogelijk laten vallen.

Dus wie zit er dan uberhaupt nog op die biobrandstoffen te wachten? Wel, dat doet Corporate Europe Observatory (CEO) eens rustig uit de doeken in een nieuw rapport: Het is voornamelijk het bedrijfsleven dat graag goedkope brandstoffen wil. Het hele bio-verhaal is pure greenwashing. Als het aan CEO ligt hebben we het voortaan over agrifuels. Dat klinkt inderdaad al een stuk minder milieuvriendelijk.

Er is paniek bij de Braziliaanse regering over de toenemende ontbossing van het Amazonewoud. De stijgende prijs van de sojaboon is daar de hoofdschuldige van.

Een internationaal project, opgezet onder de naam “International Assessment of Agricultural Science and Technology for Development” gaf in een voorlopig rapport te kennen GGO’s niet te ondersteunen als middel in de strijd tegen armoede en honger. Monsanto, Syngenta en BASF, die in het vooroverleg betrokken waren, nokten prompt af. Ze hebben de start van het overleg over de slotversie van het rapport niet eens afgewacht.

Genetisch gemanipuleerde gewassen kunnen onvoorspelbare effecten hebben op het immuunsysteem van consumenten. Dat blijkt uit een onderzoek van de Iowa State University in de VS. De onderzoekers testten de immuunreactie van muizen die genetisch veranderde mais te eten kregen.
De mais was genetisch veranderd zodat ze het Heat Labile Toxine-B van de E. Coli bacterie produceert. Kortweg is dat een gifstof die deze bacterie aanmaakt. Muizen die de mais aten bleken al blij zeer lage concentraties een immuunreactie te vertonen (0.02 µg LT-B).

Wat betekent dit nu? Ten eerste betekent dit een doorbraak in de ontwikkeling van orale vaccins. Als je gifstoffen kunt produceren in planten en daarmee vervolgens een immuunreactie kunt opwekken, dan heb je eigenlijk een vaccin.

Het tweede punt is dat je het beste geen gifstoffen kunt inbouwen in gewassen die je daarna als voedingsmiddel op de markt brengt. En daar zit nu het probleem. Wat voor de ene mens giftig is, is dat voor de andere misschien niet. Een gifstof uit een schadelijke bacterie ga je natuurlijk niet in voedsel inbouwen, maar een eiwit uit een notensoort is in principe onschadelijk. Tenzij je natuurlijk een notenallergie hebt, dan ga je er hoogstwaarschijnlijk aan dood.
Als je zo'n allergie hebt weet je dat je uit de buurt van noten moet blijven. Maar wat als dat eiwit nu opeens in mais zit? En wat als die mais nu verwerkt wordt tot maisstroop, het ingredient dat in praktisch al het voedsel in de Verenigde Staten zit? Wel, dan heb je een probleem.

De Amerikaanse keuringsdienst voor voeding en medicijnen, de Food and Drug Administration, FDA, heeft op 15 januari 2008 in een persbericht de conclusie neergelegd van vele jaren studie en onderzoek rond vlees en melk van gekloonde dieren. De conclusie luidt: vlees en melk van klonen van runderen, varkens, geiten en nakomelingen daarvan zijn even veilig voor menselijke consumptie als voedsel afkomstig van op conventionele wijze gefokte dieren. Voor voedsel van andere gekloonde dieren, zoals schapen, wordt nog een voorbehoud gemaakt.

Tien jaar geleden maakte hij de resultaten van onderzoek van transgeen voeder dat hij aan ratten te eten had gegeven, bekend. Hij deed dit voordat de resultaten waren getoetst door collega’s – het zogenaamde peer review – en in een gerenommeerd tijdschrift waren gepubliceerd. In de wetenschap is een dergelijke handelwijze ongebruikelijk.

Dat blijkt uit een Greenpeace rapport dat vandaag wordt gepubliceerd.

De wisselvalligheid van grondstofprijzen is een groot probleem, maar geen uitzichtloze zaak. Er is voldoende kennis over de economische basisgereedschappen om er voor te zorgen dat de grondstofproducenten meer inkomenszekerheid genieten. In een klein boekje van de IISD, International Institute for Sustainable Development, een Canadese organisatie die zich o.a. bezig houdt met productiebeheersing, worden de mogelijkheden uiteengezet. De instrumenten die daarin genoemd worden, zijn: aanbodbeheersing, beheersing van de nationale inkomsten, risicomanagement dat is gestoeld op de marktprijzen, compenserende financiering en alternatieve handelsinitiatieven.

In de zoektocht naar oplossingen voor dreigende voedseltekorten is het accent tot nog toe gelegd op verdere schaalvergroting, intensivering en introducties van gengewassen. Volgens de VN landbouw- en voedselorganisatie FAO heeft de biologische landbouw echter bewezen dat er een alternatief is. Hierbij aansluitend vermeld ik het project “Meerwaarde bio?” waarbij een multidisciplinair team van de Gentse universiteit en de ngo VELT (Vereniging voor Ecologische Leef- en Teeltwijze) de meerwaarde van biologische landbouwproductie en voeding (op het vlak van gezondheid, veiligheid en milieuvriendelijkheid) in vraag stelt en bestudeert.

De prijs voor melk op de wereldmarkt is vrij hoog op het moment. De EU heeft inmiddels de exportsubsidie op melk afgeschaft, omdat vraag en aanbod eindelijk met elkaar in verhouding lijken te staan. Goed nieuws dus voor melkboeren in landen waar minder steun is voor de melkveehouderij. Tenminste, dat zou je denken.

Maar in India - toch een land waar ze ruime ervaring hebben met koeien - blijken melkboeren nog amper te profiteren van de wereldwijde melk-boom. Prijzen van voedsel liggen - zeker in India - politiek nogal gevoelig en de lokale bestuurders laten hun invloed flink gelden om de melkprijs laag te houden. Geen enkele bestuurder wil de geschiedenis in gaan als diegene die de melk onbetaalbaar maakte.

Tegelijkertijd stijgen de lasten van de Indiase melkveehouders. Vooral het veevoer wordt duurder. Dankzij de stijgende vraag naar melk op de wereldmarkt is ook de vraag naar veevoer flink omhoog gegaan. Tegelijkertijd begint de kapitaalintensieve landbouw steeds grotere delen van het areaal op te eisen, zodat ook de prijzen van weides de pan uit rijzen.

Lees meer in down to earth magazine, een Indiaas tijdschrift over landbouw en milieu

Radiointerview door Werner Trio

gasten Luc Vankrunkelsven, WERVEL en Jeroen Lavrijsen, EVA

Dit interview dat op 5 januari 2008 tussen 11u05 en 12u werd afgenomen is nog te beluisteren op de website van radio KLARA.

Ga naar www.klara.be en klik met de linker muisknop op "programma's" in de linker kolom; ga vervolgens naar pijltje "vorige" en zoek 5 januari; klik dan in de linker kolom op "11:05 Trio"  en tenslotte in het scherm dat zich opent op "Dit programma integraal [0:55:00]".

Zorg voor een aangesloten koptelefoon en wacht enkele ogenblikken op het inladen van de gesproken tekst. Geen knoppen meer aanraken; Werner Trio begint van zelf zijn programma in te leiden. Zorg wel dat u de volumeknop weet te vinden.

Hoewel ggo-maïs wettelijk verboden is in Mexico neemt de overheid een lakse houding aan wanneer besmetting vanuit de Verenigde Staten wordt vastgesteld.

De Amerikaanse biotech-gigant Monsanto oefent al jaren druk uit op de regering om transgene maïs toe te laten, op zijn minst op experimentele schaal. Landbouworganisaties die rijke boeren in het Noorden verenigen voeren de druk op de regering op om ggo-maïs toe te laten. Een overheidsambtenaar heeft aangekondigd dat volgend jaar de eerste proeven met ggo-maïs zullen plaatsvinden. Milieuorganisaties en kleine boeren zijn zich echter bewust van het culturele, ecologische en economische gevaar en verzetten zich hiertegen.

Op 17 november 2007 vond een studiedag over de milieu- en sociale gevolgen van vleesconsumptie plaats, georganiseerd door EVA vzw en Wervel in samenwerking met de Universiteit Gent. Gedurende de namiddag leverde Wervel een bijdrage aan deze studiedag onder de titel: “Food, feed en fuel. De wereldwijde impact van ons consumptiepatroon”. De woordvoerders waren Luc Vankrunkselven & Patrick De Ceuster. Als interne voorbereiding op de studiedag schreef Gert Coppens een dossier over de mogelijke samenhang tussen veeteelt en honger.

Een in opdracht van Greenpeace Nederland door de Universiteit van Wageningen geschreven rapport. De auteurs zijn: H.C. de Boer, R.L.G. Zom en G.A.L. Meijer. Het Nederlandse bureau van Greenpeace liet zich inspireren door de studie die Greenpeace België in 2005 lanceerde: “Zuivere melk, Melkproductie zonder GGO's duurzaam en goedkoop”. Hoewel het rapport in september 2006 klaar was, heeft Greenpeace NL gewacht tot november 2007 om het te lanceren.

De ontsnapping van drie slaven uit een tomatenplantage in Immokalee, Florida, doet veel stof opwaaien over de omstandigheden waarin fruitplukkers in de VS moeten werken. Het drietal zat opgesloten in een busje waar ze de volgende dag zouden worden opgehaald om tomaten te plukken. Wanneer ze weigerden werden ze geschopt en geslagen. Een heeft zelfs een tijd vastgebonden gezeten. Na een jaar van gedwongen arbeid wisten ze zich via een ventilatieopening in het dak te bevrijden.

Volgens Britse kwaliteitskrant the Independent is dit slechts het topje van de ijsberg. De tienduizenden fruitplukkers in Florida vallen niet onder het Amerikaanse arbeidsrecht en mogen geen vakbonden vormen. Ook de fruitplukkers die wel betaald krijgen zijn er dus niet al te best aan toe. Grotendeels zijn het illegale Mexicaanse immigranten die dit werk doen. Dat betekent dat wanneer ze proberen op te komen voor de weinige rechten die ze wel hebben, riskeren om het land uitgezet te worden. 

Inmiddels zijn er nog tien slaven gevonden. De politie heeft inmiddels een georganiseerde bende slavenhandelaars opgerold. De zieke details van dit verhaal lees je hier. Ook het interview met Francisca Cortes van the Coalition of Immokalee Workers (CIW), een lokale mensenrechtenorganisatie die al jaren iets voor de fruitplukkers probeert te doen, is erg de moeite waard.

Zoals u kunt lezen in het artikel “Wat eten we als de olie opraakt?” spiegelde de Amerikaan Richard Heinberg in zijn lezing van 22 november 2007 in de Central Hall in Londen zijn luisteraars een pittoresk wereldbeeld voor waarin de os bij gebrek aan olie weer de ploeg trekt.

Zo niet de Amerikaan Craig Venter die ook naar Londen trok, maar voor een anders geaard publiek dan dat van de Soil Association zijn wereldbeeld schetste – een volstrekt tegendeel van dat van Heinberg. Het loont de moeite om er kennis van te nemen. Levende bacteriën met door de mens bepaalde eigenschappen zullen de energiebron zijn van de toekomst. Venter - de eerste die met zijn team het menselijke genoom bloot legde – ontwikkelt thans de technieken om dat mogelijk te maken. Charles Darwin mag de ontdekker zijn van de autonome evolutie van het leven, Craig Venter werpt zich op als de mens die de sturing van de evolutie in eigen hand neemt.

Zie voor de lezing die Craig Venter op 4 december 2007 in Londen hield, deze website.

De Europese Commissie begint zich langzaam zorgen te maken over de immense afstanden die ons voedsel aflegt voordat het op ons bord terecht komt. Een dikke maand geleden liet de Commissie een proefballonnetje op over het invoeren van een verplicht CO2-label op voeding op de Europese markt, tot grote ergernis van de voedselverwerkende industrie. En nu komt dan het nieuws dat de European Science Foundation met een grensoverschreidende studie bezig is naar de toekomst van ons voedselsysteem.
Met de verdere liberalisering van de wereldwijde voedselmarkt en verschuivende doelstellingen in het Europese landbouwbeleid bestaat de kans dat er straks nog maar een klein deel van ons voedsel uit Europa komt. Nu al weten de wetenschappers te melden dat de gemiddelde Europeaan nauwelijks geinteresseerd is in de herkomst van de diepvriespizza's en kant-en-klaar-maaltijden die hij dagelijks in de oven schuift. De wetenschappers maken zich grote zorgen dat veel retailers tegenwoordig hun grondstoffen uit ontwikkelingslanden halen in plaats van bij de boer tien kilometer verderop. "Sociale dumping" heet dat. Niet erg goed voor het Europese platteland, maar zo benadrukken de wetenschappers, ook funest voor het milieu.

Een artikel in de New York Times van vorige week zet de Wereldbank in zijn hemd. Malawi, dat vorig jaar nog met een hongersnood zat, heeft nu productieoverschotten en verdient veel geld met de export van voedsel. Hoe ze dat hebben geflikt? Gewoon door niet te luisteren naar de Wereldbank en precies het tegenovergestelde te doen, namelijk het gebruik van kunstmest zwaar te subsidiëren. Wereldbank-officials mopperen wat over gebrek aan planning en dat het weer toch ook niet tegen zat, maar lijken inmiddels ook akkoord met het idee dat dat subsidieprogramma een goede zet was. Lees hier de hele tekst van het artikel.

Update: De Brits-Afrikaanse studiegroep "future agricultures" heeft een fact sheet over dit programma uitgebracht, waar het hele verhaal met nog veel meer data staat beschreven.

Om aan de voedselbehoeften te voldoen, zal de vraag naar water voor de landbouw nog toenemen. Maar in welke mate kan dit nog? Als de wereldbevolking, meer dan 6,5 miljard mensen in 2006, verder aangroeit tot 8 à 9 miljard mensen in 2050, en als dit gepaard gaat met een verdere urbanisatie en stijgend gebruik van water per individu, dan dreigen we de vraag naar water niet te kunnen bijhouden. Er komt een steeds grotere druk op de wereldwijde fossiele en hernieuwbare waterreserves.

Ook in Paraguay is het prijs: zeeën van soja zover het oog reikt. Het merendeel bestaat uit een genetisch gemanipuleerde variëteit van Monsanto. Een lokaal team heeft er een filmdocumentaire over gemaakt onder de titel “Soevereiniteit geweld aangedaan”. Dit jaar staat er soja op 2,4 miljoen ha; volgend jaar mikt de overheid op 4 miljoen ha. Dit jaar bracht de export 780 miljoen Dollar op; volgend jaar rekent men op het dubbele. De overheid heeft te weinig aandacht voor de sociale en ecologische gevolgen van deze omwenteling in de landbouw.

De WTO werkt aan een evaluatie van Aid for Trade, een programma dat er voor moet zorgen dat ontwikkelingslanden maximaal kunnen profiteren van verdere liberalisering van de wereldhandel. Het Armerikaans IATP komt met een eigen evaluatie van Aid for Trade, en die is niet mals: Er is nog altijd geen eenduidige definitie van wat Aid for Trade nu precies is. Het is niet duidelijk wie nu precies welk geld gaat ophoesten. Deelnemende organisaties als de OECD, het IMF, de Wereldbank, UNCTAD en UNDP hebben allemaal een ander lijstje met prioriteiten. En ook een fatsoenlijke monitoring en evaluatie ontbreekt.

Om het even kort door de bocht te zeggen: Aid for Trade lijkt niet meer dan een mooie slogan die aan een scala van verschillende ontwikkelingsprojecten wordt opgehangen, maar die verder niet genoeg met elkaar te maken hebben om een consequent programma te maken. Het IATP vindt de gedachte achter Aid for Trade sympathiek, maar denkt dat het noodzakelijk is dat daar ook een consequent beleid uit voortkomt. Afgaande op de evaluatie van de WTO lijken ze in Geneve ook in te zien dat Aid for Trade nog wel wat verbeteringen kan gebruiken. Maar dat kunnen natuurlijk ook holle slogans zijn.

Lees hier de volledige tekst van het IATP.

Op 7 augustus 2007 gaf de FAO een persbericht uit over de mogelijke samenhang die er bestaat tussen de op handen zijnde klimaatveranderingen en de honger in de wereld. De geïndustrialiseerde landen die voor het grootste deel in gematigde klimaatzones liggen, zouden baat kunnen hebben bij een opwarming van de aarde zoals die de komende jaren wordt verwacht; voor de meeste ontwikkelingslanden geldt het tegendeel.

“Denk globaal, eet lokaal”. De argumentatie voor deze leuze zit niet in de eerste plaats in minder energiegebruik. Detailstudie wijst uit dat lokaal geproduceerd voedsel niet altijd energievoordeliger is dan voedsel dat van ver wordt aangevoerd. Het sterkste argument voor “eet lokaal = koop lokaal” is gemeenschapsvorming, bouwen aan een sterke samenleving. Maar dit argument geldt soms – en in geval van fair trade zeer zeker – ook voor samenlevingen ver van ons bed. Fair trade – eerlijke handel – is ten slotte waar het globale denken ons toe moet brengen. David Morris, verbonden aan het Institute for Local Self-Reliance, vertolkt deze mening in onderstaande tekst.

De Europese Commissie zet de ACP-landen onder druk door van hen te verlangen dat zij uiterlijk eind 2007 per regio een handelsovereenkomst met de EU aangaan. Er maken zes regio’s deel uit van deze landengroep, waarin zich ook een groot aantal Minst Ontwikkelde Landen bevinden. Die regio’s zijn: Cariben, Oostelijk en Zuidelijk Afrika, West Afrika, Centraal Afrika, Zuidelijk Afrika en de Stille Oceaaneilanden.

Opmerkelijk hoe Noël Devisch, voorzitter van de Boerenbond, het discours van de NGO’s meer en meer volgt. Inderdaad voedsel is te belangrijk om aan de vrije markt te worden overgelaten. Vroeger was Wereldvoedseldag vooral de dada van de NGO’s. Het is verheugend dat de Boerenbond zich bij hen aansluit.