Na de eerste berichten over de besmetting van enkele scheepsladingen met verboden GGO-rijst uit de VS, was het enkel een kwestie van afwachten wanneer de dominosteentjes van de verschillende Europese landen zouden vallen. Na Nederland, Duitsland, Oostenrijk, Italië en Zwitserland, was vorige week ook België aan de beurt. Alle inspanningen van het Federaal Voedsel Agentschap ten spijt, waren het onze noorderburen, die er ons attent op maakten. De rijst moest onmiddellijk uit de rekken genomen worden, wellicht nadat een deel ervan al door niets vermoedende landgenoten geconsumeerd werd.

Om tot nog toe 'onverklaarbare' redenen raakte LLRICE601, een experimentele rijstsoort van Bayer Cropscience, in de wereldwijde voedselketen. LLRICE601 werd tussen 1998 en 2001 geteeld op proefvelden in de VS. Tot op vandaag is commerciële teelt van deze GGO-rijst er echter niet toegelaten. Maar toen duidelijk werd welke omvang dit schandaal zou aannemen, heeft Bayer enkele weken geleden snel een aanvraag tot goedkeuring ingediend. Het moge duidelijk zijn dat de belangrijkste beweegreden hiervoor in de eerste plaats ligt in het vermijden van aansprakelijkheid en schadeclaims allerhande.

De onderneming heeft immers al sinds enige tijd een goedkeuring voor twee verwante rijstsoorten, LLRICE62 en LLRICE06, maar bracht ze tot nog toe nooit op de markt, omdat de consumenten er geen (rijst)pap van lusten. Het stemt tot nadenken dat de Amerikaanse autoriteiten er zich toe lenen om dit spelletje mee te spelen.

Liberty?

LL staat voor Liberty Link. Liberty is de merknaam van een onkruidverdelger, die door – u raadt het nooit – Bayer - op de markt wordt gebracht. LL-rijst bevat een bacterieel gen dat zorgt voor ongevoeligheid aan glufosinaat, het actieve bestanddeel van Liberty. Zo kan er Liberty gesproeid worden zonder dat dit de rijstplanten schade toebrengt. Glufosinaat is een onkruidverdelger, waarvan het gebruik ernstige risico's met zich kan meebrengen.

Met betrekking tot LLRICE601, heeft het Europees agentschap voor de Voedselveiligheid – in tegenstelling met de boodschap die vorige week in de media overheerste – niet gezegd dat er geen gevaar voor de volksgezondheid bestaat.  Het verklaarde wel dat de verstrekte gegevens onvoldoende zijn voor een volledige risico-analyse, en dat het daarom onmogelijk is om tot een conclusie te komen over de veiligheid van LLRICE601, maar dat er 'waarschijnlijk' geen dreigend gevaar is voor de gezondheid van mensen en dieren.

De besmetting van rijstproducten uit China met GGO-rijst, die in de afgelopen weken ook in het nieuws was , is nog van een andere orde. Er zijn geen precieze gegevens bekend over de aard van de wijziging, die in het erfelijk materiaal van deze rijst werd doorgevoerd. Dit maakt het extra moeilijk om testen uit te voeren. Het is enkel door de aanwezigheid van een bijzonder eiwit, dat vrij courant in GGO-planten gebruikt wordt, dat de besmetting achterhaald kon worden.

Kwaad opzet of incompetentie?

In beide gevallen stelt zich evenwel de vraag hoe dit is kunnen gebeuren. Ofwel is er sprake van kwaad opzet, ofwel van totale incompetentie. In de eerste hypothese probeert 'iemand' een voldongen feit te creëren door de voedselketen te besmetten met GGO's en zo aan te sturen  op een 'onvermijdelijke' regularistie van GGO's. In de tweede hypothese is het duidelijk dat de betrokken onderzoeksinstellingen en bedrijven  niet in staat zijn om besmetting vanuit veldproeven te voorkomen en dat die dus beter simpelweg verboden worden.

Terecht kan ook de vraag gesteld worden wie eigenlijk zou moeten opdraaien voor de oplopende kosten van certificeringsschema's en  laboratoriumanalyses.

Maar er kunnen ook toekomstgerichte lessen getrokken worden uit deze gebeurtenissen. Een eerste belangrijke les is dat Europa en zijn lidstaten moeten evolueren naar een structurele screening van voedingsproducten uit landen met een verhoogd risico inzake GGO's.

Een even belangrijke les geldt rechtstreeks onze eigen Belgische landbouw. Op dit ogenblik zijn de Vlaamse en Waalse overheden immers bezig met het uitwerken van de zogenaamde 'coëxistentieregeling', die in theorie het 'samengaan' van GGO en niet-GGO-gewassen moet mogelijk maken.

Als de VS en China er niet in slagen om vermenging te voorkomen tussen commerciële teelt en experimentele teelten, hoe realistisch is het dan om te verwachten dat commerciële teelt van GGO- en niet-GGO-gewassen in onze relatief kleinschalige landbouw met sterk versnipperde landbouwkavels wel mogelijk is?

Esmeralda Borgo, Bond Beter Leefmilieu
Louis De Bruyn, Wervel
Geert Fremout, Greenpeace
Geert Gommers, VELT
Marianne Vergeyle, Bioforum