|
Biobrandstoffen, de redding voor de landbouw? |
Wereldwijd wordt nu al jaarlijks 40 miljoen ton bio-ethanol en 6
miljoen ton biodiesel geproduceerd. De graanprijzen stegen in minder
dan een jaar tijd met een kleine 40 procent, de koolzaadprijs met 36
procent. "Ik zou het hele biobrandstoffenverhaal de redding van de
landbouw durven noemen", zegt Bart Vleeschouwers van het
Innovatiesteunpunt in De Tijd. Dat Vlaanderen morgen geel kleurt van de
koolzaadvelden of niet, doet er niet toe.
De afgelopen weken plaatsten enkele kranten vraagtekens bij de
rendabiliteit van de koolzaadteelt voor de Vlaamse landbouwers. Terwijl
de opmars van het winterkoolzaad tot stilstand is gekomen, ziet de
Vlaamse boer de teelt van wintertarwe voor bio-ethanol blijkbaar wel
zitten. Nu tachtig procent van de wintertarwe is gezaaid, blijkt
volgens Het Nieuwsblad dat 50.000 hectare bestemd is om te verwerken
tot bio-ethanol. De
laatste jaren schommelde het areaal wintertarwe in ons land rond de
195.000 hectare. Dit jaar zou er sprake zijn van een uitbreiding van
het areaal tot 220.000 hectare. Bovendien is het zo dat nog eens 25.000
hectare die vroeger bestemd was voor de voedings- of veevoedersector,
volgend jaar verkocht zou worden voor de productie van bio-ethanol. Er
zijn een aantal redenen te zijn voor het succes van 'energietarwe'. Zo
is er de betere prijs voor tarwe. Die steeg van 100 euro naar 135 euro
per ton en dat is de hoogste prijs in tien jaar tijd. Een tweede reden
is de energiepremie van 45 euro per hectare non-food tarwe. Bovendien
mag de boer grond die hij anders verplicht braak moet laten liggen, wel
gebruiken voor energieteelten. In tegenstelling tot koolzaad vraagt
tarwe ook geen bijkomende knowhow van de boer.
"De
huidige productie van biobrandstoffen is nog maar het begin", stelt de
Gentse professor Wim Soetaert, drijvende kracht achter de Ghent
Bio-Energy Valley. "De vraag is eindeloos. De toepassingen zijn dat
eveneens". Naarmate petroleum duurder wordt, ligt de toekomst open voor
de 'groene chemie' op basis van hernieuwbare grondstoffen. Fabrieken
als biodiesel-producent Oleon kunnen eveneens de grondstoffen leveren
voor kunststof, waarvan plastic flessen of computerschermen worden
gemaakt.
De impact van deze revolutie voor de landbouw lijkt
enorm. "Eindelijk licht aan het eind van de tunnel", stelt Bart
Vleeschouwers. "De rush naar bio-ethanol, biodiesel, biogas, biochemie
en de hernieuwde interesse in hout voor verwarming: voor de landbouwers
wereldwijd is het een gouden kans om uit de neerwaartse spiraal te
geraken. De mensen zijn niet bereid veel te betalen voor voedsel, maar
tellen des te grotere bedragen neer voor hun energievoorziening".
Toch
kijkt de Vlaamse boer voorlopig de kat uit de boom. Een tiental
pioniers experimenteren met biogas, terwijl de opmars van
winterkoolzaad na één jaar alweer gestopt lijkt. "Deze zomer was de
onzekerheid over de mogelijkheden van biodiesel op de Belgische markt
nog groot", aldus Vleeschouwers. "De accijnsregeling was nog niet
uitgewerkt en de quota voor de productie van de brandstof zijn pas twee
weken geleden toegekend. De boer die begin september moest zaaien, nam
dus liever geen risico's. Voor het volgende oogstjaar is het
koolzaadverhaal in België dus een gemiste kans".
Maar eigenlijk
maakt het voor de Belgische landbouwer weinig uit of hij al dan niet op
de kar springt. De markt van landbouwproducten is een wereldmarkt, met
wereldprijzen. Onder druk van de wereldwijde vraag naar biobrandstoffen
zitten de prijzen van alle landbouwproducten in de lift. Zelfs de
suikerbietenprijs is nooit zo hoog geweest, ondanks de recente
liberalisering van het Europese suikerbeleid. De sterke vraag naar
bio-ethanol zorgt er met andere woorden voor dat de suikerhervormingen
voor de Europese landbouwer minder zwaar aankomen dan verwacht.
Eén
ding staat volgens journaliste Ine Renson vast: door de toegenomen
vraag naar landbouwproducten wordt ons voedsel duurder. Nu al merken we
in de winkel dat de prijzen van zonnebloemolie of olijfolie gestegen
zijn. Ook de stijgende prijzen van granen of suiker zullen we binnen
afzienbare tijd voelen. "We gaan voor het eerst naar een situatie
waarbij de prijs van petroleum zal samenhangen met die van suiker",
voorspelt Soetaert. "Het worden allebei schaarse goederen. Het tekort
van het ene zal leiden tot een toegenomen vraag naar het andere,
waardoor we een evenwicht krijgen op een hoger prijsniveau".
Maar
creëert de honder naar biobrandstoffen in het westen geen echte honger
in de Derde Wereld? Daar dreigt basisvoedsel te duur te worden voor de
bevolking. "Onzin", reageert Vleeschouwers. "De grootste armoede
schuilt op het platteland. Dankzij de biobrandstoffen zullen de boeren
er stilaan meer gaan verdienen. Bovendien komt met de groene revolutie
een einde aan de landbouwoverschotten, vermits we in het Noorden alle
granen zullen nodig hebben om in onze tank te gooien. Gedaan dus met
dumpen op de markten van ontwikkelingslanden".
Thierry Kesteloot
van Oxfam vreest echter dat de onverzadigbare vraag naar
biobrandstoffen ervoor zal zorgen dat grond een schaars goed wordt, een
duur productiemiddel. "Voor kleine boeren wordt land onbetaalbaar: er
komt een dynamiek op gang waarbij grote spelers alle grond inpalmen. De
spanning tussen familiale en industriële landbouw zal toenemen". Ook
professor Soetaert houdt rekening met dat scenario. Maar hij nuanceert
ook: "Het zal er vooral op aankomen de toegang tot land van
overheidswege goed te reguleren. Boeren zullen door de hoge prijzen
alleszins niet meer zo makkelijk van hun grond verdreven kunnen worden".
De
biobrandstoffen moeten concurreren tegen de voedselproductie, maar
ironisch genoeg komt de concurrentie ook uit groene hoek. Steeds meer
elektriciteitsleveranciers dingen naar groenestroomcertificaten. Bij
Oleon maken ze zich daar alvast zorgen over: "Een
elektriciteitscentrale die een tiende van Nederland gedurende een jaar
van groene elektriciteit kan voorzien, verbruikt drie miljoen ton oliën
en vetten, wat zoveel is als de hele biodieselcapaciteit voor Europa.
We zullen dus moeten kiezen tussen biodiesel en groene stroom", klinkt
het.
En wat als de prijzen voor grondstoffen blijven stijgen?
Koolzaadolie tekent vandaag al tegen 640 euro per ton. En hoe lang zal
de overheid de prijs kunstmatig willen blijven dempen met
accijnsverlagingen? Soetaert: "Daarom doen we volop onderzoek naar
biobrandstoffen van de tweede en derde generatie. We zullen in de
toekomst stro en maïskolven kunnen valoriseren. De facto is daarmee ook
de concurrentie met de voeding van de baan: voedsel halen we uit de
korrel, brandstof uit het stro".
|
